Εμφυλη κυβερνοβία

Το έγκλημα του Κολωνού μάς έδειξε πώς το Διαδίκτυο μπορεί να διευκολύνει την πορνεία και τον βιασμό ενός ανήλικου κοριτσιού. Το εκδικητικό πορνό και η σεξουαλική κακοποίηση μέσω εικόνας μάς δείχνουν πως η ανάρτηση προσωπικών φωτογραφιών και βίντεο στο Διαδίκτυο με στόχο τον εξευτελισμό του θύματος διευκολύνουν την ηδονοβλεψία, αλλά κυρίως την άσκηση της εξουσίας του φύλου για την υποταγή γυναικών.

Ολες οι μορφές έμφυλης βίας καταστρέφουν ζωές, κυρίως γυναικών, και ασκούνται από δράστες που είναι πραγματικά πρόσωπα, ζουν δίπλα μας και συχνά μαζί μας. Στη διαδικτυακή παρενόχληση (cyber harassment) και παρενοχλητική παρακολούθηση (cyber stalking), οι δράστες μπορούν να παραμείνουν ανώνυμοι, κρυμμένοι για πάντα πίσω από την εικόνα, ενώ οι θεατές της βίας μπορούν να είναι χιλιάδες. Ανώνυμοι μπορούν να μείνουν και οι gamers που ζουν στον κόσμο της νέας εικονικής πραγματικότητας, όπου η παρενόχληση μπορεί να γίνει παιχνίδι, τρόπος συναναστροφής και έκφρασης.

Αυτές και άλλες διαφορές στην άσκηση της έμφυλης βίας αλλάζουν τα δεδομένα, αλλάζουν τους τρόπους αντιμετώπισης, κάνουν την κυβερνοβία μια νέα και επεκτεινόμενη μορφή βίας κατά των γυναικών που δεν θα φαντάστηκαν ποτέ όσοι και όσες στον ΟΗΕ καθιέρωσαν το 1999 την Παγκόσμια Ημέρα για την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών.

Ευρωπαϊκή έρευνα υπολόγισε ότι το 20% των νέων γυναικών 18-29 ετών έχουν υποστεί κυβερνοβία τους τελευταίους 12 μήνες. Τα ποσοστά μεγαλώνουν, όπως μεγαλώνει και η πρόσβαση των Ευρωπαίων στο Διαδίκτυο (σήμερα πάνω από 90%).

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δραστηριοποιούνται για να ελέγξουν το έγκλημα μέσω του Διαδικτύου. Η ΕΕ εξαντλώντας τα όρια των τυπικών αρμοδιοτήτων της ανακοίνωσε τον περασμένο Μάρτιο την Πρόταση Οδηγίας για την «καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας», στην οποία περιλαμβάνεται και η έμφυλη κυβερνοβία. Συγκεκριμένα, ποινικοποιούνται η «μη συναινετική κοινοχρησία υλικού προσωπικής φύσης ή παραποιημένου υλικού» (άρθρο 7), η «παρενοχλητική κυβερνοπαρακολούθηση» (άρθρο 8), η «κυβερνοπαρενόχληση» (άρθρο 9) και η «κυβερνοϋποκίνηση βίας ή μίσους» (άρθρο 10). Η προσπάθεια είναι σημαντική και για τον λόγο ότι η διαδικτυακή βία είναι στενά συνδεδεμένη με τη βία εκτός Διαδικτύου. Το 45% των γυναικών θυμάτων έμφυλης βίας δήλωσε ότι είχε υποστεί και κάποια μορφή βίας μέσω Διαδικτύου.

Τη δεκαετία του 1980 η νομοθεσία για την ισότητα στο οικογενειακό δίκαιο προχώρησε πιο γρήγορα από τις εξελίξεις στην κοινωνία. Σήμερα η νομοθεσία αργεί και δεν ανταποκρίνεται στην ταχύτητα των κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών. Τα αιτήματα του κινήματος, όπως π.χ. η αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως εγκλήματος σεξιστικού μίσους, δεν βρίσκουν ανταπόκριση.

Πόσο γρήγορα μπορεί να κινηθεί η ΕΕ ή η Ελλάδα στην ποινικοποίηση των εγκλημάτων που «τρέχουν» με τέτοιους ρυθμούς, εξευτελίζοντας την αξιοπρέπεια κυρίως νέων γυναικών και επιτρέποντας σε άνδρες όλων των ηλικιών να «εξασκούνται» σε νέες μορφές έμφυλης βίας ως συνέχεια της πραγματικής ζωής τους έξω από το Διαδίκτυο;

Η Μαρία Στρατηγάκη είναι αν. καθηγήτρια Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γυναικών Πανεπιστημιακών (ΕΛΕΓΥΠ)