Υποψίες

Υπάρχει μια ιταλική ταινία του Ελιο Πιέτρι που κέρδισε το Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1971.

Λέγεται «Ερευνα από έναν πολίτη υπεράνω πάσης υποψίας» και στην Ελλάδα παίχτηκε με τον τίτλο «Υπεράνω πάσης υποψίας».

Η υπόθεση αφορά έναν αξιωματικό της Αστυνομίας που δολοφονεί την ερωμένη του και κατευθύνει ο ίδιος τις έρευνες για τον εντοπισμό του δολοφόνου. Προφανώς ουδείς τον υποψιάζεται.

Στο τέλος θα ομολογήσει ότι εκείνος έκανε τον φόνο.

Αλλά οι ανώτεροί του ούτε τότε θα τον πιστέψουν. Θα του προτείνουν να ξεκουραστεί για κάποιο διάστημα από την πίεση και το άγχος της δουλειάς.

Ελπίζω να μην αντιμετωπιστεί και ο πατέρας Αντώνιος με αγχολυτικά!

Διότι η ίδια ιστορία επαναλαμβάνεται με την Κιβωτό του Κόσμου. Οπου «πολίτες υπεράνω υποψίας» εμφανίζονται βουτηγμένοι στην αθλιότητα.

Οι καταγγελίες είναι ασφαλώς δουλειά της Δικαιοσύνης. Αλλά η υπόθεση δεν θα είχε ίσως υπάρξει αν η κοινωνία δεν φρόντιζε για πολλά χρόνια να τοποθετήσει τους εγκαλουμένους σε ένα απυρόβλητο αγιοσύνης.

Το ράσο; Η φιλανθρωπία; Τα παιδιά; Η διαφημιζόμενη ανιδιοτελής προσφορά; Η κοινωνική δράση; Η αγιαστούρα;

Ολα συνετέλεσαν στην κατασκευή ανθρώπων «υπεράνω υποψίας» για τους οποίους καμία αμφιβολία δεν είναι επιτρεπτή κι αποδεκτή στον δημόσιο χώρο. Μόνο προσφορές, έπαινοι και βραβεία γίνονταν δεκτά.

Ακόμη κι όσοι υποψιάζονταν πως τα πράγματα δεν ήταν τόσο αγγελικά πλασμένα, προτιμούσαν να σιωπήσουν απέναντι σε μια δοξαστική κι αποστομωτική δημόσια εικόνα.

Για μένα αυτό είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα της υπόθεσης.

Δεν λέω φυσικά ότι πρέπει να γίνουμε καχύποπτοι, μίζεροι και μικρόψυχοι. Λέω απλώς ότι οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε τους δημόσιους μύθους με καλοπροαίρετη, αλλά και κριτική ματιά.

Προφανώς τον πρώτο ρόλο έχουν οι επίσημοι ελεγκτικοί μηχανισμοί του κράτους και καλώς τούς ενίσχυσε πρόσφατα η πολιτεία. Δεν θα γίνουμε όλοι ντετέκτιβ, ούτε επιθεωρητές.

Αλλά υπάρχει και κάτι που ονομάζεται «κοινωνική ευθύνη».

Και δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω ότι η ευθύνη αυτή επαφίεται στον καθένα μας. Χρειάζεται να την ασκούμε όχι φυσικά με τις υστερίες των πάσης φύσεως ακτιβιστών, αλλά με έγνοια, σοβαρότητα και μετριοπάθεια.

Στο κάτω κάτω όλες οι τερατώδεις αποκαλύψεις των τελευταίων μηνών δεν συνέβησαν στην Παταγονία, ούτε στον πλανήτη Αρη. Συνέβησαν στη γειτονιά μας, στον δρόμο μας, στη διπλανή πόρτα.

«Δεν υπάρχουν άγγελοι σού λέω» τραγουδούσε κάποτε η Κατερίνα Κούκα. Ενδεχομένως δεν υπάρχουν ούτε «πολίτες υπεράνω υποψίας».

Ούτως ή άλλως όμως μιλάμε για ανθρώπινες κατασκευές. Και συνεπώς εμείς φέρουμε την ευθύνη της κατασκευής τους.