Συνηγορία υπέρ των Ανεξάρτητων Αρχών

Με αφορμή τις καίριες επισημάνσεις της ΑΔΑΕ για τη σχέση της κεντρικής εξουσίας με τις Ανεξάρτητες Αρχές, θεωρώ ότι η επανάληψη ορισμένων σκέψεων για την ύπαρξη και τη λειτουργία των Αρχών στη χώρα μας, μπορεί να είναι χρήσιμη τόσο στους διαμορφωτές των δημόσιων πολιτικών όσο και στους πολίτες υπέρ και χάριν των οποίων υφίστανται.

Η εμφάνιση των Αρχών συνδέεται με την αναγκαιότητα απο-κομματικοποίησης και ευρύτερων συναινέσεων στο πολιτικό σύστημα όσον αφορά κρίσιμα ζητήματα εύρυθμης λειτουργίας του πολιτεύματος και εξορθολογισμού της οικονομίας.

Εχοντας, στη χώρα μας, έναν ακμαίο κρατισμό ήταν επιτακτική η ανάγκη δημιουργίας αξιόπιστων διαύλων επικοινωνίας του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα με σκοπό την ενδυνάμωση του ανταγωνισμού για τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών (ιδίως, μονοπωλιακού χαρακτήρα). Οι Ανεξάρτητες Αρχές, που ανέλαβαν αυτή την αποστολή, έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό τη δυνατότητά τους να ρυθμίζουν αποκλειστικώς τους όρους λειτουργίας και παροχής υπηρεσιών στο συγκεκριμένο πεδίο πολιτικής (ενέργεια, ανταγωνισμός κ.λπ.).

Από την άλλη, οι Αρχές παρουσιάστηκαν ως σανίδα σωτηρίας για την κατοχύρωση θεμελιακών δικαιωμάτων, όπως είναι η ελευθερία των επικοινωνιών, καθώς και ως ριζική θεραπεία των προβλημάτων που προκαλούνται από τα ελλείμματα διαφάνειας και δημοκρατικής διακυβέρνησης (δικαιώματα πολιτών, λειτουργία ΜΜΕ κ.λπ.).

Ενώ, όμως, το κοινωνικό σώμα και το πολιτικό σύστημα είχαν ωριμάσει σε σχέση με την αναγκαιότητα κατοχύρωσης των συνταγματικών δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών, δεν συνέβαινε το ίδιο με την απελευθέρωση της οικονομίας από τον κρατισμό και τις υπόγειες συναλλαγές του πολιτικού με το οικονομικό σύστημα. Ετσι, βρεθήκαμε με Ανεξάρτητες Αρχές δύο ταχυτήτων: Πέντε εξ αυτών (ΑΣΕΠ, ΕΣΡ, Συνήγορος του Πολίτη, ΑΔΑΕ, Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα) κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα (που σημαίνει ότι δεν μπορούν να καταργηθούν ή να αναρρυθμιστούν με κοινό νόμο), ενώ οι λοιπές 20 ονομάζονται διοικητικές Αρχές και υπάγονται στον έλεγχο των οικείων υπουργών.

Αυτή η αρχική παραδοξότητα που φάνηκε ως μια επιπλέον εγγύηση για τα αντικείμενα και τα πεδία πολιτικής που υφίστανται τις πιο βάρβαρες επιθέσεις του κομματισμού και του πελατειασμού, δεν δικαίωσε ούτε τους φόβους όσων περίμεναν ευθείες επιθέσεις εναντίον των Αρχών ούτε όμως και τις προσδοκίες ότι αυτές θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν τα πάγια ελλείμματα του πολιτικο-διοικητικού συστήματός μας.

Επειτα από ένα ικανό χρονικό διάστημα λειτουργίας τους, οι Αρχές κατέκτησαν ένα καλό επιχειρησιακό επίπεδο, παρά τα πολλά προβλήματα, τις κωλυσιεργίες και τα εμπόδια που οι κεντρικές κυβερνήσεις (άλλες περισσότερα κι άλλες λιγότερα) παρενέβαλαν στη λειτουργία τους. Μάλιστα, σε κρίσιμα ζητήματα επέδειξαν ανεξαρτησία κρίσης, ανεξαρτήτως της ιδιαίτερης νομικής θέσης της κάθε μιας, κι αυτό είναι προς τιμήν όλων. Εν τέλει, σημαντικό για τις Αρχές είναι να αποδεικνύουν, έργοις, ότι μπορούν να αντεπεξέλθουν στην πίεση και τα εμπόδια που θέτουν οι κεντρικές κυβερνήσεις στην αποστολή τους.

Από την άλλη, τα προβλήματα που συναρτώνται προς ένα καλύτερο μέλλον γι’ αυτές, είναι πολλά. Χρειάζονται τολμηρές νομοθετικές πρωτοβουλίες που θα κατοχυρώσουν την ανεξαρτησία τους. Χρειάζονται στρατηγικά σχέδια για την ανάπτυξή τους με επίκεντρο τη βελτίωση της ποιότητας της διακυβέρνησης. Η εγγυητική λειτουργία των Αρχών έναντι των κοινωνικών εταίρων (ιδιωτικός τομέας, κοινωνία πολιτών) πρέπει να υποστηριχθεί από όλους.

Μάχες θα συνεχίσουν να δίνονται. Αλλες θα χάνονται κι άλλες θα κερδίζονται. Πολύ πιο σημαντικό απ’ αυτό, όμως, είναι να συνεχίσουν οι Ανεξάρτητες Αρχές να πορεύονται με βάση τις αξίες της χρηστής διακυβέρνησης. Απ’ αυτό θα κριθούν αυτές, οι πολέμιοι και οι υποστηρικτές τους.

Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης είναι εμπειρογνώμων Δημόσιας Διοίκησης, σύμβουλος ΑΣΕΠ, πρώην βουλευτής