Ναι, το Πολυτεχνείο ζει

Σαράντα εννέα χρόνια εφέτος από εκείνες τις άγριες μέρες του Νοεμβρίου, πες μισός αιώνας. Οσα, περίπου, είχαν περάσει από τη Μικρασιατική Καταστροφή έως το 1973. Και αναρωτιέμαι τι σημαίνει σήμερα αυτή η επέτειος για ένα παιδί της τρίτης Γυμνασίου, όσο, δηλαδή, ήμουν εγώ τότε. Τι σήμαινε για εμένα, εκείνη την εποχή, η Σμύρνη; Ηταν απλά ένα ιστορικό γεγονός ή μία «ζώσα» ακόμα ιστορία; Εχω την εντύπωση το δεύτερο. Κι ας είχε μεσολαβήσει το πιο κοντινό σε εμάς έπος του 1940 και η Κατοχή. Οι άνθρωποι μιλούσαν περισσότερο για τον Διωγμό (έτσι το έλεγαν στη Σύρο), η λέξη «πρόσφυγας» πυροδοτούσε συγκεκριμένους συνειρμούς ακόμη και στα παιδιά, δεν περιμέναμε κάποια επέτειο για να τιμήσουμε τη μνήμη, δεν υπάρχει άλλωστε κάποια σχετική. Και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960, στις περίφημες αναζητήσεις του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού από το ραδιόφωνο, αναφέρονταν ακόμη σε εκείνους που «τους είδαν για τελευταία φορά στην ξύλινη αποβάθρα». Ενώ σήμερα; Ποιος μιλάει για το Πολυτεχνείο τις υπόλοιπες, πλην του τριήμερου εορτασμού, 362 μέρες τον χρόνο; Δεν εννοώ να γραφτεί κάποιο άρθρο που θα αμφισβητεί κάτι και να ξεσπάσει μία «ενδοοικογενειακή» διαδικτυακή συζήτηση που θα διαρκέσει όσο μια τροπική καταιγίδα. Εννοώ να μιλάει η γιαγιά γι’ αυτό ενώ μαγειρεύει. Διότι γιαγιάδες είναι σήμερα τα κορίτσια του Πολυτεχνείου.

Οσο περνούν τα χρόνια, η ιστορική μνήμη κονταίνει ειδικά για τους νέους. Ή διατηρείται σαν ετικέτα, σαν αφορμή για σχολική αργία. Ή για πολιτική αντιπαράθεση. Και η αλήθεια είναι ότι μνήμες διατηρούνται ζωντανές από αυτούς που έχουν ζήσει τα γεγονότα. Που έχουν προσωπικές ιστορίες να διηγηθούν σε σχέση με αυτά. Και θέλουν, οι μνήμες, συνεχή συντήρηση, δεν φτάνουν τα επετειακά προσκυνήματα που συχνά «περικυκλώνονται» από άλλες σκοπιμότητες. Πλέον, όλο και λιγοστεύουν οι άνθρωποι που έζησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή. Κι εμείς, ακόμη και οι μικρότεροι που ίσα που προλάβαμε την αίσθηση ότι εκείνη τη νύχτα η Ιστορία έκανε στάση  στο Πολυτεχνείο, περνάμε πια στις εφεδρείες.

Το Πολυτεχνείο όμως ακόμη ζει εντός μας. Ισως με διαφορετικό τρόπο στον καθένα αφού πρόκειται για προσωπικό βίωμα. Ας πούμε για εμένα, η ουσία του Πολυτεχνείου δεν έχει να κάνει με αυτήν καθαυτή την εξέγερση αλλά με την πρώτη επέτειό της. Κατέβαινε σύσσωμη η τάξη μου από το Ψυχικό στην Πατησίων με τα πόδια, για να πάρουμε μέρος στην πορεία. Δεκαπεντάχρονα με σοσόνια, μπιμπίκια και μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας τρομάρα μας. Στη στροφή της Βασιλίσσης Σοφίας στο ύψος του Χίλτον, περπατούσαν στο πεζοδρόμιο μπροστά από τον Ευαγγελισμό ένας πρώην υπουργός της χούντας και η γυναίκα του. Κρατούσαν και ένα κουτί ζαχαροπλαστείου, σε κάποια γιορτή θα πήγαιναν. Θυμάμαι πως μαζεύτηκαν όταν μας είδαν. Τοίχο τοίχο και γωνιά γωνιά πήγαιναν, σαν να φοβήθηκαν. Εμάς, τα δεκαπεντάχρονα με τα μπιμπίκια. Και τότε κατάλαβα πως και οι εξουσίες φοβούνται. Ισως μάλιστα ο φόβος να είναι η πιο καλά κρυμμένη αδυναμία τους. Ο δικός τους φόβος τις φθείρει και, τελικά, αυτός είναι που τις ρίχνει.