De profundis

Ηταν, αν μη τι άλλο, η πιο πρωτότυπη από τις δηλώσεις που ακούσαμε φέτος με αφορμή την επέτειο του Πολυτεχνείου και, οπωσδήποτε, η πιο γνήσια. Εκ βαθέων εκπορευόμενη, κατευθείαν μέσα από την ψυχή του. Αναφέρομαι στη μόλις 45 δευτερολέπτων προφορική δήλωση του Πέτρου Κωνσταντινέα, εξέχοντος στελέχους του ΣΥΡΙΖΑ και τέως βουλευτού Μεσσηνίας, την οποία παραθέτω:

«Εχει μια αντίθεση (σ.σ.: το μήνυμα της επετείου) σε σχέση με το μήνυμα που υπήρχε τότε: Ψωμί, παιδεία, ελευθερία. Στη θέση του ψωμιού, μπορούμε να βάλουμε: η κοινωνική υγεία, η κοινωνική ισορροπία, η κοινωνική αγάπη, που μπορεί να έχει ο καθένας μας μέσα σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Εύχομαι αυτοί οι άνθρωποι, οι άνθρωποι που κάνανε αυτούς τους αγώνες για την ελευθερία μας, να έχουνε βασικά ένα τόπο διαφυγής και να αξίζουν οι αγώνες τους, απέναντι σ’ αυτούς τους ανθρώπους που υπάρχουν σήμερα και κάνουν στους δύσκολους αυτούς καιρούς τους αγώνες τους. Σας ευχαριστώ». (Συνιστώ να το ακούσετε και στο Youtube, γιατί η φωνητική εκφορά του κ. Κωνσταντινέα είναι όντως απαράμιλλη).

Θεματολογικά, η δήλωση χωρίζεται σε δύο μέρη: την πρόταση (τι, κατά Κωνσταντινέα, πρέπει να αλλάξει στο ιστορικό σύνθημα) και την ευχή (τι θα ήθελε να γίνει). Στην μεν πρώτη, χτυπάει διάνα. Εχει απόλυτο δίκιο όταν λέει ότι το αίτημα για ψωμί είναι παρωχημένο. Πέραν των άλλων και επειδή ο άνθρωπος είναι φούρναρης το επάγγελμα. Για να πάμε όμως στην ουσία της πρότασής του, θυμηθείτε πώς ήμασταν τότε οι Ελληνες – όσοι δεν ανήκουν στην εποχή για να έχουν προσωπικές μνήμες, μπορούν να δουν τις εικόνες από τα επίκαιρα της εποχής ή τα ντοκιμαντέρ για τη χούντα και τη Μεταπολίτευση. Οι περισσότεροι Ελληνες ήμασταν τότε πολύ αδύνατοι, ενώ σήμερα το 63% των ενηλίκων είναι παχύσαρκοι, στη δε παιδική παχυσαρκία έχουμε, δυστυχώς, τα πρωτεία στην Ευρώπη. (Η τάση είναι, όπως  φαίνεται, να αντισταθμίζουμε τη μείωση του πληθυσμού με την αύξηση του βάρους του…) Στις δόξες μας, λίγο πριν από την τελευταία χρεοκοπία, κοντεύαμε να φτάσουμε το κατά κεφαλήν εισόδημα χωρών όπως η Γαλλία. Ακόμη και αυτό που το ακούς καμιά φορά από ηλικιωμένους, ότι «ήρθ’ ο Αντρέας κι έφαγε ο κόσμος κρέας», έχει μια βάση αλήθειας, αν λάβουμε υπόψη την κοινωνική πολιτική της εποχής. Συνεπώς, ας μην το ψειρίζουμε: το αίτημα για ψωμί είναι πια γραφικό όσο και το ταγάρι ή το στρατιωτικό τζάκετ (εφόσον δεν είναι designer’s).

Στο δεύτερο μέρος, την ευχή, θα μου πείτε ότι ο λόγος του γίνεται δυσνόητος, όλο μαιάνδρους και επαναλήψεις, που συσκοτίζουν και μπερδεύουν. Θα συμφωνήσω ότι το χάνει· από την άλλη, όμως, δεν λέει κάτι πρωτότυπο με έναν τρόπο εντελώς καινούργιο; Γιατί δεν το εκτιμούμε αυτό, εμείς που κοροϊδεύουμε την αφόρητη επανάληψη των στερεοτύπων; Ιδού λοιπόν ένας άνθρωπος ο οποίος εκφράζεται γνησίως! Να το αναγνωρίσουμε, του αξίζει. Και, στο κάτω κάτω, ας προσέξουμε ότι, μέσα στον πυρήνα της, η ευχή του Κωνσταντινέα έχει μία εκπληκτικά δυνατή εικόνα, ως προς την ποιητικότητά της, αλλά και εξαιρετικής συμπύκνωσης εικόνα, όταν βλέπει τους σημερινούς κοινωνικούς αγώνες ως «τόπο διαφυγής» για τους ήρωες του Πολυτεχνείου! Βλέπει το παρελθόν να διαφεύγει μέσα στο παρόν, όπως κατά κάποιον τρόπο οι Αθηναίοι στον Μαραθώνα, που έβλεπαν, κατά τον Πλούταρχο, «φάσμα Θησέως εν όπλοις […] προ αυτών επί τους βαρβάρους φερόμενον».

Ο κ. Κωνσταντινέας, όμως, προέβη και σε γραπτή δήλωση, μέσω Twitter: «Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 υπήρξε η κορύφωση της αντίστασης κατά της δικτατορίας. Τιμάμε όλους τους αγωνιστές που όρθωσαν το ανάστημά τους στη βία και την ανομία. Οι θυσίες τους, όπως και η αγάπη τους για ελευθερία και δημοκρατία, εξακολουθούν να εμπνέουν». Πείτε μου ειλικρινά, δεν είναι μια άψογη, μια θαυμάσια δήλωση; Πώς να μην είναι! Είναι αυτολεξεί οι πρώτες δύο προτάσεις από τη δήλωση της Προέδρου της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, μετά την πρωινή κατάθεση στεφάνου στο Πολυτεχνείο. Παρέλειψε την τρίτη πρόταση της δήλωσης, προφανώς επειδή ήταν εμφανώς προεδρικού ύφους και θα ήταν αφύσικη για εκείνον.

Και καταλήγω στην τελική βαθμολογία. Στα προφορικά, προσωπικά του δίνω τη βάση, επειδή μου άρεσε η πρωτοτυπία και η αυθεντικότητά του. Στα γραπτά, μηδέν, επειδή αντέγραψε. (Το ότι αντέγραψε από τους καλύτερους, δεν είναι ελαφρυντικό). Λυπάμαι, όμως. Αντί να καλλιεργεί αυτό που είναι, το μοναδικό ύφος του προφορικού λόγου του, προσπαθεί να μιμηθεί (αντιγράφοντας) εκείνο που δεν μπορεί να γίνει. «Be yourself; everyone else is already taken». Ο Οσκαρ έχει πάντα δίκιο…