Από τις οσμές στις λίστες

Η δημοσίευση λίστας προσώπων που φέρονται ότι παρακολουθούνταν μέσω του κακόβουλου λογισμικού Predator συνιστά, στο μέτρο που αποδειχθεί αξιόπιστη, γενίκευση και αναβάθμιση ενός μείζονος θεσμικού ατοπήματος. Στη λίστα βρίσκονται πολιτικοί από τον χώρο της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης, επιχειρηματίες, δημοσιογράφοι, καθώς και συγγενικά πρόσωπα όλων των παραπάνω, ανοίγοντας τη βεντάλια των παρακολουθήσεων πολύ πέρα από το πρόσωπο του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ, στο οποίο αρχικά επικεντρώθηκε η υπόθεση και στο οποίο η κυβέρνηση θέλησε να την περιορίσει. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι καθήκον των αρμόδιων Αρχών είναι να ρίξουν, χωρίς παρεμβάσεις, φως στα νέα δεδομένα, αλλά και να φωτίσουν, με βάση ό,τι τώρα αποκαλυφθεί, και τα παλαιότερα. Η άμεση παραγγελία του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για προκαταρκτική εξέταση δείχνει ότι η Δικαιοσύνη δεν σκοπεύει να μείνει άπραγη.

Το πρώτο βέβαια που πρέπει να ξεκαθαρίσει είναι αν έχει σχέση με την πραγματικότητα η λίστα και όσα σημαίνει για την άσκηση της εξουσίας αλλά και για την ίδια τη δημοκρατία στη χώρα μας. Το γεγονός ότι την αποκάλυψη, ή «αποκάλυψη», έκανε ένα γενικώς μη αξιόπιστο, καθώς εμπαθές και με σαφή κομματική γραμμή, μέσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όσα βγήκαν στο φως – οι εκτεταμένες παρακολουθήσεις και τα πρόσωπα που παρακολουθούνταν – είναι αναληθή. Αντίστοιχα, και αντίστροφα, δεν αρκεί η διαβεβαίωση της εφημερίδας που δημοσίευσε τη λίστα ότι οι πηγές της ήταν «πέραν πάσης αμφιβολίας». Χρειάζεται τεκμηρίωση κι αποδείξεις με στοιχεία υπεράνω κομματικής αντιπαράθεσης. Οφείλεται επίσης μια απάντηση για τη σχέση «παρακολουθήσεων μέσω Predator» και «παρακολουθήσεων με εντολή ΕΥΠ», σε συσχετισμό με το αν υπήρχε γνώση ή ενορχήστρωση από κάποιο «κυβερνητικό κέντρο», επίσημα θεσμοθετημένο ή άτυπο.

Το ζήτημα του ποιος «χειριζόταν» το σύστημα – τεχνικά και πολιτικά -, αν αποδειχθεί ότι τέτοιο σύστημα είχε τεθεί σε εφαρμογή, είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη διαλεύκανση της υπόθεσης αλλά και για την απόδοση ενδεχόμενων ποινικών και πολιτικών ευθυνών. Λιγότερο σημαντικό από θεσμική άποψη, αν και γαργαλιστικό από κοινωνική-επικοινωνιακή, είναι το γιατί παρακολουθούνταν αυτοί που φέρονται, μέσω της λίστας, ότι παρακολουθούνταν – γιατί οι συγκεκριμένοι υπουργοί και όχι κι άλλοι, γιατί ορισμένων μόνον παρακολουθούνταν οι σύντροφοι, αν παρακολουθούνταν κι άλλα πρόσωπα που δεν περιέχονται στη λίστα. Στο ζήτημα αυτό, η απάντηση είναι εκ των προτέρων γνωστή: σε ένα σύστημα γενικευμένων παρακολουθήσεων δεν υπάρχουν ούτε «γιατί», ούτε κατηγοριοποιήσεις με βάση λογικά κριτήρια. Αν υπήρξαν παρακολουθήσεις τέτοιας κλίμακας, έλαβε χώρα υπονόμευση της δημοκρατίας – και αυτό δεν είναι κάτι που επιτρέπεται να αφεθεί να αιωρείται. Αν πρόκειται για συκοφαντία, ας αποδειχθεί κι ας καταπέσει. Αν υπάρχουν ψήγματα έστω αλήθειας, τότε η Δικαιοσύνη και οι κάλπες πρέπει να έχουν, άμεσα, τον λόγο.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος