Μια καλή, βραζιλιάνικη μπίρα

Ο πλανήτης πανηγυρίζει.

Οχι μόνο γιατί θα απαλλαγεί σύντομα, εκτός τραγικού απροόπτου, από τον αξιότερο μαθητή του Τραμπ, τις επιθέσεις του σε βάρος της δημοκρατίας και τις ασταμάτητες ρατσιστικές, σεξιστικές και ομοφοβικές του δηλώσεις. Αλλά και επειδή ο σπουδαίος γάλλος φιλόσοφος και ανθρωπολόγος Μπρουνό Λατούρ, που απεβίωσε πρόσφατα, είχε δίκιο όταν έλεγε τον Σεπτέμβριο του 2020 στην εφημερίδα «Folha de Sao Paulo» το εξής: «Αν εσείς [οι Βραζιλιάνοι] βρείτε μια λύση, τότε ο υπόλοιπος κόσμος έχει σωθεί. Γιατί σε κανένα άλλο μέρος δεν συγκλίνουν με τόση ένταση η οικολογική και η πολιτική θύελλα».

Η Βραζιλία, ένας λατινοαμερικανικός γίγαντας μεγάλος όσο η Ευρώπη, φιλοξενεί σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας βιοποικιλότητας και, πρωτίστως, έναν από τους μεγαλύτερους συλλέκτες CO2 του πλανήτη: το 60% του δάσους του Αμαζονίου βρίσκεται εκεί. Επί Ζαΐρ Μπολσονάρο, ωστόσο, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, αποψιλώθηκαν κοντά 40.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους. Εξαιτίας των ανερυθρίαστα οικοκτόνων πολιτικών του, αυτή η παγκόσμια φυσική κληρονομιά, χωρίς την οποία είναι αδύνατη κάθε νίκη επί της κλιματικής αλλαγής, πλησιάζει ήδη το σημείο της «μη επιστροφής». Και ειδικοί εκτιμούσαν πως αν επανεκλεγόταν ο Μπολσονάρο, η αποψίλωση θα μπορούσε να σπάσει κάθε ρεκόρ, φτάνοντας ακόμα και τα 27.000 km2 ετησίως από το 2026. Ο Λούις Ινάσιο «Λούλα» ντα Σίλβα, πάλι, έχει υποσχεθεί επανειλημμένως να επαναφέρει τον σεβασμό στο περιβάλλον στην καρδιά της κυβερνητικής δράσης: κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων θητειών του, μεταξύ 2003 και 2011, είχε καταφέρει να περιορίσει την αποψίλωση στην Αμαζονία κατά 85%.

Οι φτωχοί πανηγυρίζουν.

«Η πείνα, έτσι όπως παρουσιάζεται, δεν υπάρχει στη Βραζιλία… Αν πάτε σε οποιονδήποτε φούρνο, ποτέ δεν θα δείτε κάποιον να ζητιανεύει για ψωμί», είχε δηλώσει με τη συνήθη του απόλυτη περιφρόνηση για την αλήθεια ο Μπολσονάρο στα τέλη του Αυγούστου. «Πώς τολμά ο Μπολσονάρο να αρνείται τον πόνο του ίδιου του τού λαού; Εδώ, βλέπουμε αδιανόητες σκηνές: ολόκληρες οικογένειες να ψάχνουν στα σκουπίδια ή να περιμαζεύουν κόκαλα στην έξοδο των σουπερμάρκετ!», είχε αντιδράσει τότε η ακτιβίστρια Ντανιέλα Λόπες, από τη ΜΚΟ Nos em movimento. Η πείνα πλήττει σήμερα 33 εκατομμύρια Βραζιλιάνους, ένα 15% του πληθυσμού, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο σε σύγκριση με το 2020. Φταίει βέβαια και η οικονομική κρίση την οποία πυροδότησαν η πανδημία της Covid-19 και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Οπως λέει όμως ο Ρενάτο Μαλούφ, πρόεδρος του δικτύου Penssan και ειδικός επί του θέματος, «υπεύθυνη για την επιστροφή της πείνας σε αυτό το επίπεδο είναι πρωτίστως η κυβέρνηση του Ζαΐρ Μπολσονάρο. Γύρισε τη χώρα 15 χρόνια πίσω!».

Χάρη στα προγράμματα και τις πολιτικές που είχε εφαρμόσει ως πρόεδρος ο Λούλα, το ποσοστό των Βραζιλιάνων σε κατάσταση «σοβαρής επισιτιστικής ανασφάλειας», όπως αποκαλούνται κατ’ ευφημισμόν οι πεινασμένοι, μειώθηκε μεταξύ 2004 και 2013 από το 9,5% στο 4,2%. Αλλά ο Μπολσονάρο έβαλε τέλος σε όλα αυτά – διέλυσε το Εθνικό Συμβούλιο Διατροφικής και Θρεπτικής Ασφάλειας, ξεδόντιασε τα επισιτιστικά προγράμματα, άσκησε βέτο στην αναπροσαρμογή του προϋπολογισμού των σχολικών καντινών… «Θα εξαλείψουμε εκ νέου την πείνα στη Βραζιλία, και δεν θα ξανάρθει ποτέ να σκοτεινιάσει τα σπίτια των οικογενειών!», ορκίστηκε προεκλογικά ο Λούλα. Κι ας έχει να αντιμετωπίσει, και σε αυτόν τον τομέα όπως και στον τομέα του περιβάλλοντος, τον θεσμοποιημένο πια μπολσοναρισμό, ένα εχθρικό Κογκρέσο και ένα δυσμενές, διεθνώς, οικονομικό περιβάλλον.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, πάλι, δεν ανησυχεί.

Εχασε, βέβαια, έναν θαυμαστή του: ο Μπολσονάρο είχε επισκεφθεί τη Μόσχα μόλις λίγες ημέρες πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκειμένου να του εκφράσει την «αλληλεγγύη» του. Ακολούθως, καταδίκασε μεν χλιαρά την εισβολή, δεν ψήφισε όμως τις διεθνείς κυρώσεις κατά της Ρωσίας ούτε καταδίκασε την αυθαίρετη και παράνομη προσάρτηση τεσσάρων ουκρανικών περιοχών. Μπολσονάρο και Λούλα έχουν θέσεις διαμετρικά αντίθετες στη διεθνή σκηνή. Ο Λούλα αναμένεται να ακολουθήσει μια πραγματιστική εξωτερική πολιτική, και να προσπαθήσει να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Βραζιλίας με τις ΗΠΑ του Τζο Μπάιντεν – ο Μπολσονάρο ήταν ένας από τους τελευταίους ηγέτες που τον συνεχάρησαν για την εκλογική του νίκη -, την Ευρώπη και την Κίνα. Υπάρχει όμως ένα σημείο στο οποίο συγκλίνει με τον απερχόμενο πρόεδρο: είναι η επιείκειά τους απέναντι στον Πούτιν, στο όνομα της παραδοσιακά αδέσμευτης στάσης της χώρας τους. Ο Λούλα είχε πει πως, αν εκλεγόταν, θα μιλούσε και με τους Ρώσους και με τους Ουκρανούς σε μια προσπάθεια να μπει ένα τέλος στον πόλεμο. Εχει όμως επίσης ασκήσει έντονη κριτική στις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας, έχει κρατήσει ίσες αποστάσεις από τη Ρωσία και τη Δύση όσον αφορά τις ευθύνες και έχει εκτιμήσει, με τον χαρακτηριστικό του τρόπο, πως «ένας πόλεμος θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί με μια καλή μπίρα», δηλαδή, με περισσότερο διάλογο.

Δεν είναι τέλειος – για να συνοψίσουμε – ο Λούλα. Αλλά το 1,8% των ψήφων που του χάρισε τη νίκη στις εκλογές είναι το ποσοστό που χωρίζει σε αυτόν τον κόσμο την προδιαγεγραμμένη καταστροφή από την όποια ελπίδα.