Η δημοκρατία του τσαμπουκά

Η ανοιχτή επιστολή – που, πλέον, έχει γίνει viral – του καθηγητή Βιολογίας σε ΕΠΑΛ καταδεικνύει τις ανοιχτές πληγές που κακοφορμίζουν στα σχολεία, τα «εκκολαπτήρια», δηλαδή, της κοινωνίας. «…Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα ή εμπειρία για να καταλάβει κάποιος πως η κυριαρχία των μαθητών είναι απόλυτη και αρνητική. Είναι φανερό από τη περικυκλωμένη με επιδεικτικά καπνίζοντες μαθητές, αίθουσα καθηγητών» αναφέρει. «…Ακόμη όμως κι αν δεν τα προσέξεις όλα αυτά, οι ίδιοι οι μαθητές σού ξεκαθαρίζουν από την αρχή ποιος κάνει κουμάντο εκεί μέσα και ποια είναι τα δικά σου καθήκοντα και υποχρεώσεις αν θέλεις να επιβιώσεις στο βασίλειό τους […] Μου είπαν: “Εδώ μάθημα δεν κάνεις. Δεν κάνει κανείς. Θα μας βάλεις όλους ένα 12 όπως όλοι και άντε” […] Υστερα μού έγινε ξεκάθαρο πως τα καθήκοντά μου είναι: “Μπες, κάτσε, βούλωσέ το, μη βάζεις απουσίες και μην τολμήσεις να κόψεις κανένα”». Λέει και άλλα ο καθηγητής που, τελικά, παραιτήθηκε. Ο συμπλεγματικός τσαμπουκάς των μαθητών, ωστόσο, παρέμεινε στο ΕΠΑΛ.

Λέξη τουρκικής προέλευσης ο τσαμπουκάς, είχα την εντύπωση πως η γενιά μου – εκεί, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, αρχές του 1980 – την έβγαλε σε ευρεία κυκλοφορία (μαζί με τη λέξη «χαβαλές» που πάντα απεχθανόμουν). Μαθαίνω όμως ότι ήταν ανέκαθεν διαδεδομένη στον υπόκοσμο, αρχικά μάλιστα σήμαινε την πληγή από χαρακιά. Περιθωριακά τη χρησιμοποιούσαμε κι εμείς τότε με γραφικές αναφορές σε ταινίες τύπου «Τα τσακάλια» ή «Ρόδα, τσάντα και κοπάνα». Ηταν μια «νεανική» λέξη πριν αρχίσει να καθιερώνεται, ως τακτική, σε διάφορες άλλες «κοινωνικές εκδηλώσεις», για να περιγράψω κομψά συνδικαλιστικές διαμαρτυρίες και τα χάπενινγκ των «Κολλάδων».

Τέλος πάντων, ο τσαμπουκάς, με τα χρόνια, μετακόμισε από το περιθώριο στην κεντρική σκηνή. Αναδείχθηκε μάλιστα σε αξία πολιτική, επαναστατική, αγωνιστική, δικαιωματική. Η φωνασκούσα τζάμπα μαγκιά, διότι περί αυτού πρόκειται, η ανεπάρκεια μεταμφιεσμένη σε θρασύτητα (θρασυδειλία για την ακρίβεια) έφτασε να θεωρείται ως αντίσταση στο σύστημα. Ποιο σύστημα; Διαβάζοντας την επιστολή του καθηγητή δεν έχω δει κάτι πιο συστημικό από την εξουσία του ισχυρού που θέλουν να επιβάλουν οι μαθητές στο συγκεκριμένο ΕΠΑΛ. Οχι αυτό που είναι λογικό, που λέει ο κανονισμός, που υπαγορεύει ο νόμος αλλά αυτό που γουστάρει ο τσαμπουκαλωμένος μαθητής. Και που παγιώθηκε ως status quo μετατρέποντας τους μαθητές σε σύστημα και εξοστρακίζοντας τον καθηγητή ως ξένο σώμα. «Ή θα προσαρμοστείς στους δικούς μας κανόνες ή θα φύγεις» του είπαν εμμέσως πλην σαφώς. Εχετε ακούσει κάτι πιο συστημικό; Σε σύστημα έχουν εξελιχθεί οι καταλήψεις στα σχολεία όταν γίνεται είδηση ο διευθυντής του γυμνασίου στο Ηράκλειο που έκανε μήνυση στους καταληψίες μαθητές. Συγγνώμη αλλά αυτός είναι ο αντισυστημικός.

Πούρος τσαμπουκάς είναι οι «επεμβάσεις» του Ρουβίκωνα, το ιδεολόγημα κρύφτηκε κάτω από τις μπογιές. Τσαμπουκά κάνουν και οι ανεμβολίαστοι υγειονομικοί που διεκδικούν μόνο δικαιώματα και, κυρίως, αυτό του να μην έχουν καμία υποχρέωση. Ιντερνετικό τσαμπουκά – που από πίσω του κρύβεται η θρασυδειλία του πληκτρολογίου – πουλάνε τα τρολ του Διαδικτύου. Τσαμπουκά και μάλιστα σωματικό, το χειρότερο είδος δηλαδή, επιδεικνύουν τα «παλικάρια» με τα κόκκινα στειλιάρια και τον βηματισμό που παραπέμπει σε αυτόν της χήνας, στην πρώτη σειρά των διαδηλώσεων. Που συγκρούεται με τον τσαμπουκά της αστυνομίας και γίνεται το έλα να δεις. Τσαμπουκάς είναι, σε κάποιες περιπτώσεις, και η εκδήλωση του κακοποιημένο κοινού περί δικαίου αισθήματος που μετατρέπει τις δίκες σε «Ερωτοδικεία».

Οι τσαμπουκαλήδες αρέσουν
Ζούμε όμως σε μια διάσταση, κυρίως εμείς οι γυναίκες. Από τη μια καταδικάζουμε, και πολύ καλά κάνουμε, τους τσαμπουκάδες της πατριαρχίας. Και από την άλλη, άντε μην πω τι κάνουμε με τους ωραιοποιημένους τσαμπουκαλήδες των τηλεοπτικών ρόλων. Βρυχάται και τα σπάει όλα ο – στην πραγματικότητα πράος – Βασίλης Μπισμπίκης και «πέφτει το Τwitter». Τα παίρνει στο κρανίο ο Δημήτρης Λάλος και εκστασιάζεται το γυναικείο κοινό. Κορίτσια, μην τσιμπάτε.