Διόρθωσαν ένα λάθος του λαού

Οι 102 βουλευτές, που υποτίθεται ότι είχε μαζέψει ο Μπόρις Τζόνσον, ήταν το τελευταίο ψέμα του. Τελευταίο, όχι επειδή δεν πρόκειται να υπάρξουν άλλα. (Σε μόλις δύο εβδομάδες, εξάλλου, θα κληθεί να δώσει εξηγήσεις σε επιτροπή του κοινοβουλίου, για τις αλλεπάλληλες παρασπονδίες του κατά την περίοδο της καραντίνας και, ασφαλώς, θα πει πάλι ψέματα…) Είναι όμως το τελευταίο, με την έννοια του πιο πρόσφατου. Αποδείχθηκε, επίσης, ένα πολύ χρήσιμο ψέμα για τους Συντηρητικούς. Ηταν το σοκ, που τους υπενθύμισε ότι το ακόμη χειρότερο από αυτό που ζουν είναι πάντοτε δυνατό, αν δεν συνέλθουν. Το φάσμα της επιστροφής του Τζόνσον ήταν εκείνο που τους επανέφερε στα συγκαλά τους και τους έκανε να επισπεύσουν τη διαδικασία εκλογής, με το αίσιο αποτέλεσμα ο Ρίσι Σούνακ να γίνει ο πρώτος έγχρωμος πρωθυπουργός στην ιστορία της αρχαιότερης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Τελείωσε λοιπόν το ψυχόδραμα της Βρετανίας, με την εκλογή του Σούνακ; Ετσι φαίνεται, αλλά ας περιμένουμε, γιατί με όσα έχουμε δει να συμβαίνουν μέχρι τώρα οι παλιές βεβαιότητες δεν ισχύουν πλέον. Μέχρι τότε, μεγαλύτερο ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου, έχει το παράδοξο που αναδεικνύει η ιλαροτραγική περίπτωση της Λιζ Τρας. Πώς γίνεται, δηλαδή, το σύστημα να έχει μεν την απαιτούμενη σοβαρότητα, ώστε να την αποβάλει αμέσως μόλις αποδείχθηκε ο βαθμός (και το κόστος) της ανικανότητάς της, αλλά όχι για να μην την έχει εκλέξει στη θέση του αρχηγού; Η γενεσιουργός αιτία του παράδοξου είναι η τελική εκλογή του αρχηγού από τη βάση, από τα μέλη του κόμματος.

Η κομματική βάση εξέλεξε την Τρας και το κοινοβουλευτικό κόμμα την απέβαλε. Οι λίγοι διόρθωσαν την τραγική επιλογή των πολλών. Οι λίγοι της κοινοβουλευτικής ομάδας γνώριζαν, άλλωστε, εξαρχής ότι η κυρία ήταν πολύ λίγη για τη δουλειά που διεκδικούσε. Θυμίζω ότι στις τέσσερις από τις πέντε ψηφοφορίες, που προηγήθηκαν μέχρι να αναδειχθεί το ζεύγος των τελικών υποψηφίων, η Λιζ Τρας ήταν τρίτη σε ψήφους. Οι βουλευτές δεν θα της εμπιστεύονταν ποτέ αυτή τη δουλειά· της την ανέθεσαν τα μέλη με την ψήφο τους. Χωρίς τη βάση, ποτέ δεν θα τα κατάφερνε μέχρι την κορυφή.

Η εκλογή αρχηγού από τη βάση, που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 2001, αποδυνάμωσε την όποια ισχύ των αξιοκρατικών κριτηρίων και εισήγαγε στο παιχνίδι τον παράγοντα της κολακείας του κοινού. Ετσι, άνοιξε ο δρόμος για το είδος των πολιτικών, όπως ο Τζόνσον και η Τρας, οι οποίοι, προκειμένου να κερδίσουν δημοτικότητα, πολιτεύονται σαν αδειανοί τενεκέδες που γεμίζουν με ό,τι φέρνει ο άνεμος, ή σαν καθρέφτες που αντανακλούν ό,τι στήνεται μπροστά τους. Οι εμπνευστές του ανοίγματος στην κομματική βάση νόμιζαν ότι η διεύρυνση της συμμετοχικότητας ήταν ο τρόπος για να αντιμετωπιστεί η κρίση αντιπροσώπευσης της σύγχρονης δημοκρατίας. Πέτυχαν το αντίθετο, όπως είδαμε στην πρόσφατη περίπτωση της Τρας: ο πιο κούφιος υποψήφιος ανεβαίνει στην κορυφή, λόγω της ελαφρότητας που του χαρίζει η κενότητά του.

Η κρίση αντιπροσώπευσης δεν είναι κάτι αποκλειστικά βρετανικό, συμβαίνει παντού όπου υπάρχει δημοκρατία. Η συμμετοχικότητα είναι η εύκολη απάντηση στο πρόβλημα, η φαινομενικά τουλάχιστον ανέξοδη. Στις αρχές του αιώνα, όταν οι Συντηρητικού υιοθέτησαν τη μέθοδο, η Δύση ήταν στην ακμή της, χωρίς σοβαρές γεωπολιτικές απειλές στον ορίζοντα, έβλεπε το μέλλον ρόδινο και οι ευσεβείς πόθοι είχαν μεγάλη πέραση στη διανόηση. Η σκληρή αλήθεια, όμως, είναι ότι η κρίση αντιπροσώπευσης αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο με αύξηση του κύρους των πολιτικών. Αυτό είναι η αληθινή προϋπόθεση της εμπιστοσύνης.