Το διακύβευμα {LF}της «υπόθεσης Κολωνού»

Οι εξελίξεις στον χώρο της εγκληματικότητας (υπόθεση Κολωνού) είναι καταιγιστικές, με συνεχείς αποκαλύψεις, συλλήψεις και εφιαλτικά σενάρια για ευρεία δράση του κυκλώματος μαστροπείας.

Δεν προξενεί έκπληξη ότι το ευρύ κοινό και τα ΜΜΕ επικεντρώνονται στη δράση των κατηγορουμένων. Ο μεγάλος κίνδυνος ωστόσο δεν κρύβεται στο προφανές, αλλά στην αντίδραση της κοινωνίας, η οποία, χωρίς να θέλω να κινδυνολογήσω, βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο. Είναι ξεκάθαρο ότι ο κόσμος είναι οργισμένος καθώς βλέπει κατάματα τα νοσηρά βάθη της ανθρώπινης ψυχής. Το κεντρικό πρόβλημα είναι ότι η οργανωμένη Πολιτεία δεν διοχετεύει αυτή την οργή μέσα από ένα νομικό πλαίσιο, το οποίο θα οδηγεί σε επαρκείς ποινές και θα απορροφά τους κραδασμούς που δημιουργούνται από ειδεχθή εγκλήματα. Συχνά μάλιστα ακόμη και η ίδια η ποινή είναι ζητούμενο (βλ. υπόθεση Siemens). Η συσσωρευμένη οργή, ως γνωστόν, οδηγεί σε αυτοάνοσα νοσήματα: σε βιολογικό επίπεδο οδηγεί ενίοτε σε κατάθλιψη. Παρακάτω θα περιγράψω αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε κοινωνικό αυτοάνοσο.

Η εμφανής στις αντιδράσεις του κόσμου συσσώρευση οργής έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας στην ποινική δικαιοσύνη με περαιτέρω συνέπεια την εξασθένηση των μονοπωλίων του κράτους. Ποια είναι αυτά; Το μονοπώλιο βίας (την οποία ασκούν αποκλειστικά οι δυνάμεις ασφαλείας) και το μονοπώλιο ποινών (τις οποίες επιβάλλουν αποκλειστικά οι δικαστές). Δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία ή ειδικές γνώσεις Θεωρίας Ποινών για να αντιληφθεί κανείς τι κίνδυνοι ελλοχεύουν αν η κοινωνία αμφισβητήσει τα ως άνω μονοπώλια, αν δηλαδή παύσει να λειτουργεί η πρόληψη της ποινής. Το αποτέλεσμα θα είναι γενικευμένη ανομία, φαινόμενα αυτοδικίας και διασάλευση της κοινωνικής ειρήνης. Αυτό συμβαίνει επειδή παύει τότε να λειτουργεί η (επαρκής) τιμωρητική λειτουργία της Πολιτείας, η οποία παράγει δύο σημαντικά αποτελέσματα: α) την αρνητική γενική πρόληψη (οι επίδοξοι εγκληματίες αποθαρρύνονται), και β) τη θετική γενική πρόληψη (το ευρύ κοινό αισθάνεται δικαιωμένο για την τήρηση των νόμων καθώς η ποινή ενισχύει κανόνες συμπεριφοράς όπως ειρηνική επίλυση διαφορών, σεβασμός του συνανθρώπου κ.τ.λ.).

Η Πολιτεία θα πρέπει με ειλικρίνεια να αναγνωρίσει το πρόβλημα και να προχωρήσει σε διαφοροποίηση/αυστηροποίηση των ποινών, ειδικά της ισόβιας κάθειρξης. Η εκτίμησή μου είναι ότι τα υγιή τμήματα της κοινωνίας εκφράζουν σταθερά ένα ώριμο αίτημα: τα ισόβια να σημαίνουν πραγματικά ισόβια, αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις. Εγώ λοιπόν προτείνω και από το βήμα αυτό την εισαγωγή του μέτρου της διά βίου κάθειρξης, ένα μέτρο το οποίο κάθε χρόνο κερδίζει με διαφορά το ενδιαφέρον το φοιτητών μου στο μάθημα της Ποινολογίας (Sentencing). Οπως έχω ήδη περιγράψει, με το μέτρο της διά βίου κάθειρξης ο νομοθέτης εξοπλίζει τον ποινικό δικαστή με μια ποινή που αφορά πράξεις με μεγάλη ποινική απαξία (π.χ. θανάτωση παιδιού με σεξουαλικά κίνητρα κ.τ.λ.). Οταν συντρέχουν αυτές οι προϋποθέσεις, ο δικαστής ορίζει ότι το minimum της ποινής που θα εκτίσει ο κατάδικος θα είναι το υπόλοιπο της ζωής του. Ας τονιστεί ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει απορρίψει ισχυρισμούς που θέλουν το μέτρο της διά βίου κάθειρξης να προσκρούει στο άρθρο 3 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση επιβολής απάνθρωπων ποινών), ανοίγοντας διάπλατα τις πόρτες στα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, να θεσπίσουν αν το επιθυμούν το συγκεκριμένο μέτρο. Το υπουργείο Δικαιοσύνης θα πρέπει να αντιληφθεί το διακύβευμα, δηλ. τη μη λειτουργία της πρόληψης λόγω μη επαρκούς καταστολής, και να προβεί σε διαφοροποίηση ποινών ώστε μ.α. ο δολοφόνος και βιαστής παιδιών να τιμωρείται βαρύτερα από τον δολοφόνο και βιαστή ενηλίκων, υπό προϋποθέσεις και με διά βίου κάθειρξη. Λύσεις υπάρχουν.

Ο Κυριάκος Ν. Κώτσογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής Νομικής στο Northumbria University