Μελαγχολία

Τ’ όνομά του προφέρεται Ιο, κι ας γράφεται ΕΟ, με πληροφόρησε η ταμίας του κινηματογράφου, κι είναι λογικό, ταιριάζει περισσότερο με τον ήχο που βγάζει ο ήρωας της νέας ταινίας του Γέρζι Σκολιμόφσκι. Το πώς τον φωνάζουμε είναι πάντως το τελευταίο που θα ενοχλούσε τον γλυκύτατο γαϊδαράκο με τα μελαγχολικά μάτια, αν λάβουμε υπόψη αυτά που υφίσταται από τον άνθρωπο, αλλά και αυτά που βλέπει και ακούει στο αναγκαστικό του οδοιπορικό στη σύγχρονη Ευρώπη.

Σύμφωνα με μια ρήση που αποδίδεται (μάλλον εσφαλμένα) στον Μαχάτμα Γκάντι, το πολιτισμικό επίπεδο και η ηθική πρόοδος μιας χώρας αποτυπώνονται στη σχέση της με τα ζώα. Και το συμπέρασμα που βγαίνει από τη βραβευμένη ταινία του μεγάλου πολωνού σκηνοθέτη για το ηθικό έρμα της Ευρώπης είναι μάλλον απογοητευτικό (πού να είχε δει ο Σκολιμόφσκι τις εικόνες από τη Ζίτσα και τα Κύθηρα, δηλαδή, ή παλιότερα από την Υδρα). «Θα ήθελα να αλλάξω τη στάση των ανθρώπων απέναντι στα ζώα, να τους κάνω να καταλάβουν ότι τα ζώα, όπως και οι άνθρωποι, έχουν συναισθήματα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν αντικείμενα», λέει ο σκηνοθέτης στο περιοδικό Variety. Και γιατί επέλεξε έναν γάιδαρο; Επειδή, αντίθετα με αυτό που νομίζουμε, «είναι ένα εξαιρετικά ευφυές ζώο».

Η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι δεν φέρονται καλά σε κανένα είδος, του ανθρωπίνου περιλαμβανομένου. «Είμαι βαθιά πεσιμιστής, γιατί δεν βλέπω δυνατότητες βελτίωσης της κατάστασής μας», λέει ο Σκολιμόφσκι στο Αθηνόραμα. «Καταστρέφουμε τον πλανήτη, καταστρέφουμε τις ζωές των διπλανών μας, παντού βρόμικα πολιτικά παιχνίδια τα οποία έχουν για μοναδικό στόχο το κέρδος. Οφείλω να είμαι ρεαλιστής, γι’αυτό και δεν είμαι στο ελάχιστο αισιόδοξος».

Ευτυχώς που η ταινία γυρίστηκε πριν ξεσπάσει ο τελευταίος πόλεμος και ο Ιο περιορίστηκε να γνωρίσει την Πολωνία και την Ιταλία. Φανταστείτε δηλαδή πόσο θα μελαγχολούσε αν τον είχαν σύρει στην Ουκρανία του 2022 και έβλεπε να βομβαρδίζονται οι ενεργειακές υποδομές μιας χώρας προκειμένου ο πληθυσμός της να παγώσει, να πεινάσει και να παραδοθεί στις δυνάμεις του κατακτητή. Φανταστείτε πόσο θα τρόμαζε αν άκουγε τους ήχους των ευγενικών όπλων που χρησιμοποιούν οι Ρώσοι, «ο ήχος του πυραύλου είναι περισσότερο σαν σφύριγμα», έλεγε πρόσφατα μια κάτοικος του Κιέβου, «αν μιλάμε όμως για τα drones, είναι σαν να περνάει πάνω από το σπίτι σου μια μοτοσυκλέτα 200 κιλών, είναι πραγματικά τρομακτικό». Φανταστείτε τι κραυγές θα έβγαζε αν έβλεπε τα βασανιστήρια και τους βιασμούς, τα θύματα της βαρβαρότητας του εισβολέα είναι από 4 ως 80 ετών αναφέρει πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ.

Το μόνο που θα γαλήνευε τον Ιο θα ήταν η τρυφερή σχέση που έχουν οι Ουκρανοί με τα ζώα τους, η αυτοθυσία τους για να σώσουν ένα σκύλο ή μια γάτα από τις βόμβες. Υψηλό πολιτισμικό επίπεδο, πράγματι.