Ατελείς στρατηγικές

Ποιος είναι ο ρόλος της χώρας μας στα Βαλκάνια; Πόσο πραγματικά αποδοτική είναι η ρητορική υψηλών τόνων με την Τουρκία; Ποια είναι η στρατηγική για το δημογραφικό μας πρόβλημα; Σε ποιον βαθμό συμπαρασύρει πολιτικές κοινωνικών υπηρεσιών πρόνοιας και τεχνολογικής καινοτομίας;

Προφανώς τα παραπάνω ερωτήματα ξεφεύγουν από τη συνηθισμένη πολιτική ατζέντα. Είναι σύνθετα, απαιτούν επεξεργασία προτάσεων από ειδικούς και καθιστούν αναγκαία τη συζήτηση και την εκπαίδευση της κοινής γνώμης σε λύσεις που κάθε άλλο παρά είναι μονοδιάστατες.

Κυρίως απαιτούν κάτι που συχνά οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου μας αγνοούν επιδεικτικά. Χρειάζονται χρόνο για την επεξεργασία πολιτικών επιλογών και ακόμα περισσότερο χρόνο για την εφαρμογή σχεδίων.

Οι βασικοί συντελεστές σχεδιασμού αυτών των πολιτικών αδυνατούν να τις συγκροτήσουν. Από τη μία πλευρά, η δημόσια διοίκηση είναι απορροφημένη στη διαχείριση της καθημερινής γραφειοκρατίας παρά στον στρατηγικό σχεδιασμό. Με άλλα λόγια, απουσιάζει μια επιτελικού χαρακτήρα διοίκηση.

Από την άλλη, τα κόμματα επικεντρώνονται σε ζητήματα πολιτικής τακτικής (politics) και επικοινωνιακών αντιπαραθέσεων παρά στην προσπάθεια καθορισμού πολιτικής στρατηγικής (policy), με διακριτές ταυτότητες, και προτεραιότητες. Μοιραία αυτό καθιστά τον ορίζοντα δράσης τους εξαιρετικά βραχύ και περιορισμένο στο πώς θα υπηρετηθούν οι βραχυπρόθεσμες εκλογικές στοχεύσεις τους.

Πολλές φορές τα εκλογικά αποτελέσματα δίνουν την αίσθηση πως αυτή η διαχείριση γίνεται με επιτυχία. Ωστόσο, δυστυχώς, η συζήτηση για τον ρόλο της χώρας και τις πολιτικές της για τις επόμενες δεκαετίες θυσιάζεται για τέτοια πρόσκαιρα οφέλη.

Γιατί είναι όμως αυτό προβληματικό; Για δύο βασικούς λόγους:

– Πρώτον, γιατί αυξάνεται ο πολιτικός κυνισμός. Η απουσία ενός σταθερού προγραμματικού πλαισίου και κυρίως μιας αποκρυσταλλωμένης στρατηγικής για το πού θέλουμε να φτάσουμε ως χώρα δίνει τη θέση της σε αντιπαραθέσεις ήσσονος σημασίας. Αυτές σταδιακά δημιουργούν την εικόνα έλλειψης επιλογών, καθώς συντηρείται η λογική «όλοι ίδιοι είναι». Αυτό επαληθεύεται από την ευκολία που για το ίδιο ζήτημα τα κόμματα αλλάζουν θέσεις ανάλογα του αν συμπολιτεύονται ή αντιπολιτεύονται την κυβέρνηση.

Ο πολιτικός κυνισμός χαμηλώνει τις προσδοκίες των πολιτών. Δεν είναι τυχαία η πολύ κακή εικόνα μας σε όλους τους δείκτες έλλειψης εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Επίσης, διευκολύνει τη ροπή σε αντισυστημικές εκφράσεις, όπως βιώσαμε σχετικά πρόσφατα με τις εκλογές του 2012.

– Δεύτερον, γιατί απουσιάζει ένα συγκροτημένο σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων. Ας μελετήσουμε πιο προσεκτικά τους μεγάλους δείκτες της οικονομίας μας, όπως είναι το δημόσιο χρέος. Αυτό τα τελευταία χρόνια έχει σταθεροποιηθεί σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα (193% του ΑΕΠ για το 2021, Πηγή: Eurostat), και μάλιστα σημαντικά υψηλότερα από το χρέος του 2010, όταν και εισήλθαμε στον μηχανισμό στήριξης και στο μνημόνιο (147% του ΑΕΠ, Πηγή: Eurostat). Αν αναρωτηθούμε ποιο σχέδιο έχει συγκροτηθεί σε περίπτωση που χρειαστεί μια νέα παρέμβαση για το δημόσιο χρέος, αμφιβάλλω αν θα λάβουμε ρεαλιστικές απαντήσεις.

Παρότι προτάσεις αμφιβόλου αποτελεσματικότητας μπορεί να παρουσιάζονται ως συγκροτημένες πολιτικές, τα βασικά διακυβεύματα της επόμενης δεκαετίας αγνοούνται.

Δυστυχώς, η πρόσφατη χρεοκοπία δεν φαίνεται να μας δίδαξε και πολλά στο πεδίο της πολιτικής αποτελεσματικότητας.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και  διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.