Porca miseria{CR}

Υπάρχουνε ταξιανθίες που τους αρέσει η μιζέρια σε κάθε εκδοχή της. Ενθουσιάζονται με τη βρωμιά, τα λεκιασμένα τραπεζομάντιλα, τα παρακμιακά μαγαζιά, τα σαραβαλάκια, τους μικρούς δρόμους (μακριά από λεωφόρους), το φτωχομπινεδιλίκι, τις ημιπαράνομες διαδρομές, την αποτυχία. Πώς το λέει ο Αργύρης Μπακιρτζής σε ένα άσμα:

Ψάχνεις να βρεις το ταίρι σου και την επιτυχία

Μα το δικό σου γκραν σουξέ είναι η αποτυχία

Οι αρχαίοι το έλεγαν μισαριστεία. Μίσος για το καλύτερο, απέχθεια για την επιτυχία (των άλλων) και μυθοποίηση της κατάπτωσης, της καθυστέρησης, της ένδειας. Aποστροφή προς τους καλούς τρόπους, τη νομιμότητα, την ομορφιά, τη λαμπρότητα, την κανονικότητα. Κατά λογική προέκταση: μίσος για την Ευρώπη, για τις πιο προηγμένες περιοχές του κόσμου και τον πολιτισμό, επιμονή στην arte povera μιας σκυφτής ζωής. Προσήλωση στις κοντινές διαδρομές, στις ελάχιστες προσδοκίες, στην εξίσωση προς τα κάτω, στην γκρίνια και στη μομφή. Μοχθηρία στο ημιυπόγειο.

Πώς ιδεολογικοποιούνται όλα αυτά; Και σε τι μεταλλάσσονται; Σε χαφιεδίστικο βλέμμα, σε διαρκή μανία ελέγχου των άλλων, σε υπόδυση δυστυχίας, κατατρεγμού, σε μυθοποίηση της παρανομίας, σε ετεροκαθορισμό και διαρκές κόμπλεξ εναντίωσης. Σε ροπή αγάπης προς τον υπόκοσμο – όπως τα κεφαλόπουλα μαζεύονται αυθόρμητα στην εκβολή των υπονόμων. Ο Γιαγκούλας μέσα στην Πολυτεχνειούπολη είναι πιο αγαπητός από έναν συνειδητό, κανονικό, άψογο πολίτη. Το κόμπλεξ του παρτιζάνου. Του παρτη-ζάνου. (Της πάρτης).

Οι περισσότεροι της εν λόγω ταξιανθίας μισούν την Ευρώπη και κρυφοαγαπούν τον Πούτιν. Γιατί; Το θέμα δεν είναι τόσο πολιτικό, αλλά ψυχολογικό. Δεν αντέχουνε το καλό, την επιτυχία και είναι με το μέρος εκείνου που θέλει, ή προσπαθεί να τα καταστρέψει. Το ζήτημα δεν είναι ιδεολογικό, αλλά ιδεολογικοποιημένο: ίσως ξεκινά από προσωπικές ανεπάρκειες και αποτυχίες, που αποδίδονται στο «σύστημα». Και το «σύστημα» που ενέχεται πρέπει να τιμωρηθεί – δεν φταίμε εμείς αν έχουμε παραγκωνιστεί, ούτε οι επιλογές μας, αλλά οι άλλοι. Πάντα οι άλλοι. Το «σύστημα». Για όλα φταίει το γκαζόν, που είναι εξάλλου, αστική επινόηση, και ο Μάο είχε βάλει να το ξηλώσουν από παντού για να μη μολυνθεί η αγνή ιδεολογία του χωματόδρομου.

Το γκαζόν. Τα όμορφα σπίτια της αμερικάνικης επαρχίας. Τα ωραία, πράσινα κηπάρια – έμβλημα της επιτυχίας. Του ταξικού προβιβασμού. Το απαράδεκτο γκαζόν φταίει. Ενώ, τι ωραίες και τι αυθεντικές είναι οι μίζερες αυλές! Οι τενεκέδες, οι λαϊκές συνοικίες, οι ξερόμαντρες, κι ο Καζαντζίδης. Οι αμανέδες της αυτο-δυστυχίας, τα αλυσοπρίονα της γκρίνιας, η καθυστέρηση, η άρνηση της τεχνολογίας. Και τι γοητευτικός ο αλλοτινός λιγνίτης, οι ξυλόσομπες, το φαξ, τα παλιά κοκάλινα τηλέφωνα του ΟΤΕ, τα ΚΤΕΛ και οι γκλίτσες. Ερώτημα: πώς γίνεται να είσαι κατά της φτώχειας και ταυτόχρονα να τη λατρεύεις; Πρόκειται για ανάστροφη αισθητικοποίηση, για μιζεραμπιλισμό και όχι για ιδεολογία, ούτε για πολιτική.

Ασχετα αν αυτή η στάση εμφανίζεται με το ένδυμα της πολιτικής θέσης. Πρόκειται για απέχθεια προς το καλύτερο το οποίο δήθεν επαγγέλλονται. Και άμα ρωτήσεις: πες μας πού είναι καλύτερα απ’ την Ευρώπη, δεν απαντούν, παρά, με ανιαρό και κλισέ τρόπο, προσφεύγουν στην απλοϊκή «Ουτοπία». Η Ουτοπία, λένε, είναι καλύτερη. Και πώς θα φτάσουμε στην Ουτοπία παρακάμπτοντας την Ευρώπη, που είναι η πιο κοντινή στην «Ουτοπία» και η οποία εξάλλου δεν υπάρχει αλλιώς δεν θα την έλεγαν έτσι;

Μιζεραμπιλισμός. Μηχανισμοί ματαίωσης. Μην είναι σκύλοι της νυχτιάς που ρεύονται ξινίλες, μην είν’ συνθέτες που πουλάν ρετρό αριστερίλες; Μην είναι οι λιγνιτωρύχοι του μέλλοντος; Εδώ, κάθε μέρα βγαίνει νέο μοντέλο Smart, τα πάντα τρέχουνε ιλιγγιωδώς προς τα μπροστά κι ο άλλος σου λέει να είχαμε να φάμε ένα ροξ του 1970. Και τι ωραίες που ήταν οι λάσπες στους χωματόδρομους.

Μιζεραμπιλισμός και οπισθέλκουσα. Μανία με τις παλιατσαρίες. Πάθος για τα πεθαμένα λικέρ. Για τα κολιεδάκια της γιαγιάς. Για τον εμφύλιο. Για τα δίκοχα του σπαραγμού. Για μιαν μικρή πλην τιμία Ελλάδα. Για την εσωστρέφεια και για τα ανεξέλικτα μοντέλα. Φύγαμε απ’ το χωριό, αλλά το χωριό είναι μέσα μας, στην πλατεία Ομονοίας, ή, Αριστοτέλους. Σταθμός Λαρίσης εκτός Λαρίσης. Διότι το χωριό δεν είναι τόπος, αλλά αντίληψη κόσμου. Μη-αντίληψη κόσμου.

Το χωριό, ανεξαρτήτως τόπου, είναι ένα μικρό, πληγωμένο και λυσσασμένο «εγώ» που θέλει να γίνει μια τρύπα και να καταπιεί όλους τους άλλους. Το βλέπεις σε μεγέθυνση και στη Ρωσία, και στην Τουρκία, αλλά και δίπλα σου – παντού. Θέλει να τα φέρει, να τα συρρικνώσει όλα στο μέγεθος της δικής του μικρότητας. Να επικυριαρχήσει χωρίς προσόντα. Και ενδύεται συνήθως κάποια ιδεολογία για να βρίσκει συμμάχους κι αποδοχή. Οπότε, θα πεις: τι φταίνε οι ιδεολογίες; Τίποτε και καθόλου. Ενδον σκάπτε.

Ο μιζεραμπιλισμός τρέπεται συνήθως προς κάποιον λαϊκισμό – όχι συγκεκριμένης ιδεολογίας, σοβαροφανούς, ή όχι. Είναι ευρύτερος και βαθύτερος του λαϊκισμού ο οποίος τυγχάνει ευκαιριακός, εποχικός. Διότι ο μιζεραμπιλισμός είναι αιώνιος. Απέθαντος. Αυτο-ανανεώνεται αενάως. Το ζήτημα είναι πάντα πώς να κρατηθεί σε χαμηλά επίπεδα συνηθισμένης γρίπης.