Η επιστροφή του Ψυχρού Πολέμου

Ο πόλεμος του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία αποτελεί προσπάθεια να γυρίσει το ρολόι πίσω σε μια εποχή που η Ρωσία ήταν μια υπερδύναμη η οποία κυριαρχούσε στην Ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, σε αυτό που ισοδυναμεί με μια προσπάθεια να αλλάξει την έκβαση του Ψυχρού Πολέμου, ο Πούτιν έχει υπερεκτιμήσει σοβαρά τις δυνατότητές του. Η πραγματικότητα στην Ουκρανία αποκάλυψε ότι ένας πόλεμος με κίνητρο τη νοσταλγία για την τσαρική κυριαρχία ήταν τραγελαφικός και λανθασμένος υπολογισμός.

Αν και δεν ξέρουμε ακόμη πώς θα τελειώσει ο πόλεμος ή πόσα θύματα θα προκαλέσει (και στις δύο πλευρές), είναι ήδη σαφές ότι ο Πούτιν δεν μπορεί πλέον να νικήσει – ούτε στο πεδίο της μάχης και κυρίως όχι στην παγκόσμια σκηνή. Με τη λεγόμενη «ειδική στρατιωτική επιχείρησή» του να έχει αποτύχει θεαματικά, φαίνεται ότι τώρα δεν έχει άλλη επιλογή από το να μετατρέψει τη μάχη σε έναν ολοκληρωτικό «πόλεμο», κάνοντας χρήση όλων των στρατηγικών πόρων της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού της οπλοστασίου.

Εάν ο Πούτιν παραβιάσει πράγματι το πυρηνικό ταμπού, το οποίο ισχύει από το 1945, θα μετατρέψει τη Ρωσία σε παρία, επιφέροντας τη σχεδόν πλήρη διεθνή απομόνωσή της. Η Ινδία και η Κίνα δεν θα ακολουθήσουν τον Πούτιν σε αυτόν τον δρόμο, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ θα ανεχθούν μια τέτοια επικίνδυνη μορφή κλιμάκωσης. Οπως έχουν ήδη δείξει, θα απαντήσουν στρατιωτικά με καλά υπολογισμένο αλλά μη πυρηνικό τρόπο για να διασφαλίσουν ότι η Ρωσία θα αντιμετωπίσει «καταστροφικές συνέπειες». Για τον Πούτιν, ένα πυρηνικό χτύπημα θα ήταν ένα ακόμη βήμα προς την ήττα.

Αλλά τι θα σήμαινε αυτό για την Ευρώπη; Δεδομένου ότι η Ρωσία και η Ευρωπαϊκή Ενωση θα παραμείνουν γείτονες, ό,τι κι αν συμβεί, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία ως υπαρξιακή απειλή. Θα επιστρέφαμε ξαφνικά στη στρατιωτική αντιπαράθεση που νομίζαμε ότι είχαμε ξεπεράσει στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Με τη Ρωσία να διεξάγει πόλεμο για να εξαφανίσει την Ουκρανία από τον χάρτη, η ελπίδα για διαρκή ειρήνη και σταθερότητα πρέπει να εγκαταλειφθεί. Ο Ψυχρός Πόλεμος επέστρεψε και οι πυρηνικές σπαζοκεφαλιές του Πούτιν σημαίνουν ότι μπορεί να γίνει «καυτός», ακόμη και ραδιενεργός. Η Ευρώπη πρέπει να συμβιβαστεί με αυτή την πραγματικότητα και να εφαρμόσει τις μακροπρόθεσμες αλλαγές που απαιτεί η προσαρμογή σε αυτήν.

Οπως έχουν τα πράγματα, η ΕΕ απέχει πολύ από το να είναι μια μεγάλη δύναμη. Ενώ λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από οικονομική και τεχνολογική άποψη, σε γεωπολιτικό επίπεδο είναι πολύ κατώτερη του βάρους της, κυρίως λόγω των δικών της εσωτερικών διαιρέσεων και συγκρούσεων. Η καταστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου εγκαινίασε μια διαδικασία ευρωπαϊκής ενοποίησης που κορυφώθηκε με τη δημιουργία της ΕΕ, με την ελεύθερη κυκλοφορία, το κοινό νόμισμα και την ενιαία αγορά. Αλλά η βαθύτερη πολιτική ολοκλήρωση δεν φάνηκε ποτέ δυνατή.

Καθώς η πραγματικότητα του Β’ Ψυχρού Πολέμου εγκαθίσταται, αυτό πρέπει να αλλάξει. Η πολιτική ολοκλήρωση είναι ακριβώς αυτό που πρέπει να επιτύχει η Ευρώπη, εκτός αν θέλει να ζει υπό τη συνεχή, εξουθενωτική απειλή στρατιωτικής επίθεσης και πυρηνικού εκβιασμού. Το ΝΑΤΟ, με τις διαβεβαιώσεις ασφαλείας του, θα παραμείνει ισχυρό μόνο αν οι Ευρωπαίοι μπορέσουν να ενισχύσουν τη δική τους πλευρά της διατλαντικής γέφυρας. Και μπορούν να συμβάλουν περισσότερο στην κοινή άμυνα και αποτροπή μόνο αν ενωθούν πολιτικά.

Εκτός από μια νομική κοινότητα και μια κοινή αγορά, η ΕΕ θα πρέπει να γίνει και μια κοινότητα ασφαλείας, αν και στενά συνυφασμένη με το ΝΑΤΟ – μια διαδικασία που έχει ήδη ξεκινήσει με το αίτημα της Φινλανδίας και της Σουηδίας να ενταχθούν στη Συμμαχία.

Προς το παρόν, το άμεσο καθήκον είναι να αποτραπεί η οξεία απειλή ότι ο πόλεμος θα ξεφύγει από τον έλεγχο και θα επεκταθεί στην Ευρώπη. Μακροπρόθεσμα, όμως, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να προβούν στις θεσμικές αλλαγές που απαιτούνται για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού πλαισίου ασφαλείας.

Ο Γιόσκα Φίσερ ήταν υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας και αντικαγκελάριος από το 1998 έως το 2005. Διετέλεσε επί 20 χρόνια ηγέτης του κόμματος των Πρασίνων