Δύο τυχαίες υποθέσεις

Την περασμένη Τετάρτη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πραγματοποιήθηκε η ακροαματική διαδικασία για τις υποθέσεις Pietrzak εναντίον Πολωνίας και Bychawska-Siniarska κ.ά. εναντίον Πολωνίας. Στις δυο αυτές υποθέσεις το ΕΔΔΑ θα εξετάσει κατά πόσο είναι συμβατή με τα άρθρα 8 και 13 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου η εθνική νομοθεσία της Πολωνίας που επιτρέπει στις Αρχές να παρακολουθούν τους πολίτες και να αποθηκεύουν προσωπικά δεδομένα που απέκτησαν παραβιάζοντας το απόρρητο των επικοινωνιών, χωρίς να τους δίνουν τη δυνατότητα να πληροφορηθούν τον λόγο της παρακολούθησης και άρα να απευθυνθούν με στοιχεία στη Δικαιοσύνη για να ελέγξει τη νομιμότητά της. Στην ακρόαση τοποθετήθηκε κι ένας έλληνας νομικός, ο Αλέξης Αναγνωστάκης, με την ιδιότητα του εκπροσώπου της Ενωσης Ευρωπαίων Ποινικολόγων, ο οποίος επεσήμανε πως, εφόσον δεν υπάρχει ποινική δίωξη, δεν είναι δυνατόν αθώοι πολίτες να μην έχουν πρόσβαση στα δεδομένα της παρακολούθησής τους.

Συμπτωματικώς, την ίδια μέρα έγινε γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Αρχή Προστασίας Δεδομένων (EDPS) αποφάσισε πως η Europol οφείλει να διαγράψει τον μεγαλύτερο όγκο από τα αρχειοθετημένα προσωπικά δεδομένα που έχει συλλέξει από υπηρεσίες ασφαλείας κρατών – μελών της ΕΕ. Πληροφορίες από εσωτερικά έγγραφα αποκάλυψαν πως το αρχείο ξεπερνά τα 400.000 gigabytes, πως ένα μέρος του έχει συλλεχθεί παρανόμως και πως αφορά, μεταξύ άλλων, εκατοντάδες χιλιάδες αθώους (ούτε καν ύποπτους) πολίτες που δεν έχουν ιδέα ότι τους παρακολουθούσαν.

Διατυπώνεται συχνά στην ελληνική δημόσια σφαίρα η άποψη που λέει ότι τα θέματα που αφορούν τα δικαιώματα, την ισορροπία ιδιωτικότητας και ασφάλειας, τη διαφάνεια, το κράτος δικαίου δεν πρέπει να μπαίνουν στην ατζέντα γιατί «δεν ενδιαφέρουν τον κόσμο». Είναι η αντίληψη που αντιλαμβάνεται την αξία της δημόσιας παρέμβασης ως καταναλωτικό αγαθό «ραφιού» που η αξία του μετριέται από τη ζήτηση. Κι ότι ο πολιτικός λόγος οφείλει μόνο να «σερβίρει» στο «κοινό». Το πρόβλημα με την αντίληψη αυτή είναι ότι μηδενίζει την αξία των θεμάτων που άπτονται των αρχών μας και παρουσιάζει τους πολίτες σαν μια συμπαγή εξαχρειωμένη μάζα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα με την αντίληψη αυτή είναι ότι, δυστυχώς, τείνει να επικρατήσει. Οι δυο προαναφερθείσες υποθέσεις, που έρχονται από την «καλή οικογένεια» της ΕΕ, είναι δείγμα από τα αποτελέσματα που μπορεί να επιφέρει.