NON PAPER

Ο πλανήτης φοβάται

Ενα από τα πιο πετυχημένα διεθνή πρωτοσέλιδα που αφορούν στα αποτελέσματα των εκλογών στην Ιταλία ήταν το χθεσινό της γαλλικής «Liberation». Μια φωτογραφία της Μελόνι, όχι προβοκατόρικα σκιαχτική, αλλά με μια έκφραση που, παρά το πλατύ γέλιο της ιταλίδας πολιτικού, σε κάνει να θέλεις κάπως να αλλάξεις θέση στην καρέκλα σου. Και ο βασικός τίτλος, μια παράφραση της γνωστής λατινικής παροιμίας: «Ολοι οι φόβοι οδηγούν στη Ρώμη».

Ναι, ο κόσμος φοβάται και μου μοιάζει να είναι αυτό το βασικό χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης «φέτας του χρόνου» που τώρα ζούμε. Ανταριάζεται από την εσωτερική διαταραχή που, κατά την πλατωνική ερμηνεία του φόβου, προκαλείται από την αναμονή του κακού. Φοβάται την «παλινόρθωση των τεράτων», αυτήν την απειλή που πολλοί είχαν προβλέψει ότι θα αναδυθεί όταν θα «αποχωρούσε» και ο τελευταίος από τους ηγέτες επί Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Συμβολικά, αυτό συνέβη με τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ, ουσιαστικά όμως αυτοί που έχουν έστω και παιδικές μνήμες από εκείνον τον πόλεμο, πλησιάζουν πλέον τα ενενήντα. Η Ευρώπη φοβάται την ενεργειακή κρίση, ξαναφοβάται, ύστερα από ογδόντα χρόνια, το κρύο, την εκτίναξη της τιμής των τροφίμων, την έλλειψη αγαθών. Ετσι δεν μας λένε οι ιθύνοντες; Οτι, δηλαδή, θα είναι ο χειρότερος χειμώνας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – νάτος πάλι αυτός ο πόλεμος που νομίζαμε ότι πλέον θα τον θυμόμαστε μόνο ως θέμα χολιγουντιανών παραγωγών.

Στη Ρωσία, οι πολίτες φοβούνται τον ιδιότυπο πουτινικό μετακομμουνισμό που απομονώνει και πάλι, μετά από τριάντα τόσα χρόνια καταναλωτικής ψευδοελευθερίας, τη χώρα από τον υπόλοιπο κόσμο, φιμώνει τις φωνές διαμαρτυρίας, κλείνει τα στόματα και «αυτοκτονεί» τους εχθρούς του καθεστώτος. Οι Ρώσοι, από δεκαοχτώ έως εξήντα ετών, φοβούνται την επιστράτευση, προσπαθούν να δραπετεύσουν σε άλλη κράτη, συνωθούνται στα σύνορα, αντιστέκονται στους στρατονόμους που τους σέρνουν, κυριολεκτικά, στα στρατολογικά γραφεία (κι εγώ που με αφορμή την επέτειο των εκατό χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή ξαναδιαβάζω τα σχετικά λογοτεχνήματα, βλέπω τις ομοιότητες με εκείνα τα παιδιά των Ελλήνων που κρύβονταν για μήνες σε πηγάδια για να αποφύγουν την επιστράτευση των Τούρκων).

Στο Ιράν πάλι, αυτά τα γενναία κορίτσια που το πιθανότερο είναι να μην έχουν ακούσει ποτέ το όνομα του Νίκου Καζαντζάκη ούτε την «Αναφορά στον Γκρέκο», κάνουν πράξη τα λόγια του σπουδαίου έλληνα συγγραφέα. Κοιτάνε τον φόβο κατάματα ώστε αυτός να φοβηθεί και να φύγει. Καίνε τις μαντίλες τους, κόβουν τα μαλλιά τους, ορθώνουν το ανάστημά τους απέναντι στην αστυνομία ηθών. Αν φοβούνται; Βεβαίως και φοβούνται. Μόνο που κάποιες φορές, μία παραφθορά του φόβου, η απελπισία, είναι πιο δυνατή από τον φόβο αυτόν καθ’ αυτόν.

Φόβοι συλλογικοί και ατομικοί

Δεν είναι όμως μόνο αυτοί οι συλλογικοί φόβοι που, στο κάτω κάτω, ενώνουν και μπορούν να δημιουργήσουν ένα τείχος, μια αντίσταση ενάντια σε αυτό που τους προκαλεί. Είναι και οι άλλοι, οι ατομικοί, οι μοναχικοί που είναι ακόμη πιο επώδυνοι γιατί δεν μοιράζονται και πολλές φορές, τις περισσότερες, πρέπει να καμουφλάρονται.

Σκέφτομαι συνεχώς από προχθές αυτήν τη γυναίκα, τη νοσοκόμα, που γέννησε μόνη της στην τουαλέτα του νοσοκομείου ΚΑΤ. Που φοβόταν να αποκαλύψει ότι ήταν έγκυος μήπως και απολυθεί. Πώς πάλεψε με τους φόβους της καθ’ όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης; Τι σκεφτόταν ολομόναχη στην τουαλέτα; Οταν το νεογνό έπεσε στη λεκάνη; Και μετά σκέφτομαι τον 20χρονο πατέρα που, επειδή έκλαιγε το μωρό του, το ταρακούνησε τόσο δυνατά ώστε το παιδί, αν δεν πεθάνει, θα μείνει τετραπληγικό. Τότε όμως φοβάμαι εγώ.

ΥΓ. Αν το παραπάνω ήταν, για παράδειγμα, ραδιοφωνική εκπομπή θα έβαζα στο τέλος το «Σιγά μην κλάψω, σιγά μη φοβηθώ»; Οχι βέβαια. Ο φόβος όχι μόνο δεν είναι δειλία αλλά μπορεί να αναχθεί σε κινητήριο δύναμη. Οπως το λέει ο Εμπειρίκος για τη δόξα των Ελλήνων «…που πρώτοι, θαρρώ, αυτοί στον κόσμο εδώ κάτω, έκαναν οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου».