Η πορεία προς Δυσμάς έλαβε τέλος

Στις 21 Σεπτεμβρίου 2022 με διάγγελμά του ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας κήρυξε μερική επιστράτευση. Είναι προφανές, πλέον, πως ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται σε νέα, μακρά φάση.

Η επιστράτευση 300.000 ανδρών, κατά δήλωση του υπ. Αμυνας της Ρωσίας Σεργκέι Σοϊγκού, σηματοδοτεί το τέλος της πορείας του «ρωσικού κόσμου» προς Δυσμάς. Από εδώ και πέρα, ο «ρωσικός κόσμος» θα φτάνει στις ρωσικές οικογένειες μαζί με τα αγγελτήρια θανάτου των στρατευμένων τους παιδιών. Ο πόλεμος που μέχρι σήμερα για τη ρωσική κοινωνία ήταν ένα τηλεοπτικό θέαμα και αφορούσε τους συμβεβλημένους οπλίτες, τα τάγματα του κεφαλοκυνηγού της Τσετσενίας Καντίροφ και τους λόχους καταδίκων του ιδιωτικού στρατού Βάγκνερ του μάγειρα του Πούτιν, Γεβγκένι Ρογκόζιν, μετατράπηκε σε «παλλαϊκό», για να θυμηθούμε τη σοβιετική ορολογία.

Η κήρυξη της επιστράτευσης δεν μπορεί να εκληφθεί παρά ως μια ομολογία αποτυχίας όλων των σχεδίων του Κρεμλίνου. Ο πολυδιαφημισμένος ως «δεύτερος καλύτερος στρατός του κόσμου» αποδείχτηκε ανίκανος στη διεξαγωγή σύγχρονων πολεμικών επιχειρήσεων. Μαστιζόμενος από τη διαφθορά, ως δομικό του στοιχείο, ο ρωσικός στρατός πολεμάει με τη λογική των δεκαετιών του ’80 και του ’90 του 20ού αιώνα. Υστερα από μάχες έξι μηνών, ο ρωσικός στρατός συνειδητοποίησε πως έχει απέναντί του έναν καλά εκπαιδευμένο, εξοπλισμένο στρατό με υψηλό φρόνημα, ο οποίος δεν θύμιζε σε τίποτα τον στρατό που είχε συναντήσει στις υβριδικές του επιχειρήσεις το 2014 στην Κριμαία και στην Ανατολική Ουκρανία.

Ο Πούτιν, με την κίνησή του αυτή, αποσκοπεί σε ορισμένα πράγματα. Πρώτον, να αυξήσει τον αριθμό των διαθέσιμων στρατευμάτων του ώστε να αποκτήσει αριθμητική υπεροπλία στο πεδίο των μαχών. Δεν λαμβάνει υπόψη του, όμως, πως ο ουκρανικός στρατός πολεμάει με όπλα υψηλής τεχνολογίας και μεγάλης ακρίβειας, τα οποία δεν διαθέτει ο ρωσικός. Δεύτερον, να συσπειρώσει, για άλλη μία φορά, την κοινωνία γύρω του, επιδιώκοντας τη σύναψη ενός νέου, πολεμικού αυτή τη φορά, «κοινωνικού συμβολαίου» κατά τα πρότυπα του 2014 και της προσάρτησης της Κριμαίας, παραδεχόμενος πως η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» δεν κατάφερε να εμπνεύσει την κοινωνία.

Από την άλλη μεριά, με την κίνησή του αυτή ο Πούτιν έστειλε ένα σαφές μήνυμα προς τη ρωσική κοινωνία πως λόγω του «πολέμου» η στάση του καθεστώτος έναντι των διαμαρτυριών και των διαδηλώσεων θα σκληρύνει ακόμη περισσότερο. Πέραν αυτού, όμως, η υποβόσκουσα εδώ και καιρό επιθυμία για μετατροπή ολόκληρων κλάδων της οικονομίας σε «πολεμικούς» είναι σαφές πως, παρά τις όποιες εφήμερες επιτυχίες,  μεσομακροπρόθεσμα θα οδηγήσει τη ρωσική οικονομία στην ατραπό της καταστροφής. Αναρωτιέται κανείς αν η σημερινή ρωσική ηγεσία, η οποία γαλουχήθηκε επί Σοβιετικής Ενωσης, έχει βγάλει κάποιο συμπέρασμα από την πικρή εμπειρία της κατάρρευσής της ή αν απλά για λόγους καθαρά ψυχιατρικούς θέλει να πάρει τη ρεβάνς. Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, είναι: Μπορεί το σύστημα επιστράτευσης να ανταποκριθεί σε έναν τόσο μεγάλο αριθμό νεοεισερχομένων; Διαθέτει τα κατάλληλα στρατόπεδα εκπαίδευσης, εξοπλισμό, ρούχα, σύγχρονα συστήματα επικοινωνίας κ.λπ.; Ειδικοί εντός της Ρωσίας διατυπώνουν πολλές επιφυλάξεις ως προς αυτό. Το δεύτερο ερώτημα που τίθεται, ως απόρροια του πρώτου, είναι: Σε πόσο χρονικό διάστημα θα επανεκπαιδευτούν αυτοί οι άντρες, σε ποια σημεία, σε ποιες τακτικές μάχης, με ποια μέσα; Ο ουκρανικός στρατός κατάφερε με τη βοήθεια των δυτικών συμμάχων να διεξαγάγει επιχειρήσεις με όρους δικτυοκεντρικού πολέμου, ο ρωσικός θα μπορέσει κάτι τέτοιο, και πότε;

Βέβαια, με την είσοδο των επιστρατευμένων στη μάχη θα δοθεί και η απάντηση στο ερώτημα που απασχολεί πολλούς και έχει να κάνει με το ηθικό των ρωσικών μονάδων. Τα φαινόμενα άρνησης της θητείας, οι λιποταξίες και, κυρίως, η οικειοθελής παράδοση στον εχθρό απασχολούν σοβαρά τη ρωσική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, η οποία υποχρέωσε την πάντα δουλική Δούμα να ψηφίσει κατασταλτικές τροπολογίες στην ισχύουσα νομοθεσία.

Τέλος, ο μεγάλος άγνωστος στην εξίσωση των εξελίξεων παραμένει η αντίδραση της ρωσικής κοινωνίας. Μέχρι τώρα, σε μεγάλο βαθμό, η ρωσική κοινωνία είτε στήριζε είτε αδιαφορούσε για την πολιτική του Πούτιν. Από σήμερα, ωστόσο, ο πόλεμος για τη διάσωση και επέκταση του «ρωσικού κόσμου» αφορά κάθε ρωσική οικογένεια και νοικοκυριό και δεν είναι κάτι που συμβαίνει πολύ μακριά και μαθαίνουμε γι’ αυτό από την τηλεόραση. Πώς θα αντιδράσει η ρωσική κοινωνία όταν θα αρχίσουν να φτάνουν στις πυκνοκατοικημένες λαϊκές συνοικίες σφραγισμένα φέρετρα με τα νεκρά νεαρά παιδιά; Αυτό είναι κάτι που θα το διαπιστώσουμε πολύ σύντομα.

Ο Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης είναι δημοσιογράφος, εκδότης του περιοδικού για τον ρωσικό πολιτισμό «Στέπα»