Συνάζοντας τον κορεσμό του ήλιου

Πριν από χρόνια οδηγήθηκε σε δίκη επειδή έγραψε για τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Τώρα, ο τούρκος νομπελίστας συγγραφέας Ορχάν Παμούκ μπήκε και πάλι στο στόχαστρο για το νέο του βιβλίο «Νύχτες πανούκλας», καθώς τον κατηγορούν ότι προσβάλλει τον Μουσταφά Κεμάλ. Εκείνος το αρνείται και καταφέρεται εναντίον του Ταγίπ Ερντογάν: «Ο τούρκος πρόεδρος βρίσκεται σε παρακμή. Δεν μπορεί πλέον να περιορίσει τη φωνή κανενός. Δόξα τω Θεώ ευτυχώς πέφτει, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις. Εκείνος, όμως, θα δεχθεί να φύγει;».

Το τραγούδι της «Ενα εκατομμύριο κόκκινα τριαντάφυλλα», μεγάλωσε πολλές γενιές. Ηταν η βασίλισσα της σοβιετικής ποπ και παραμένει μια από τις πιο διάσημες ρωσίδες τραγουδίστριες. Η Αλα Πουγκατσόβα κατήγγειλε ανοιχτά τον πόλεμο του προέδρου Πούτιν στην Ουκρανία, λέγοντας ότι «σκοτώνει νέους για απατηλούς στόχους, επιβαρύνει τους απλούς ανθρώπους και μετατρέπει τη Ρωσία σε παγκόσμιο παρία». Λίγο αργότερα ακολούθησε η μερική επιστράτευση και οι διαδηλώσεις στους δρόμους της Μόσχας. Τα τραγούδια της ακούγονται τώρα πιο δυνατά.

Τα ντοκιμαντέρ του εξερευνούν τις επιστημονικές προσπάθειες για επικοινωνία με τα ζώα και κυρίως με κήτη όπως οι φάλαινες. «Βρισκόμαστε», λέει ο Τομ Μάστιλ, «σε μια χρονική στιγμή συγκρίσιμη με την εφεύρεση του σύγχρονου μικροσκοπίου και της μικροβιολογίας από τον Αντονι φαν Λέγουενχοκ στα μέσα του 17ου αιώνα. Σήμερα, χάρη στην τεχνολογία, διερευνούμε ένα αδιαπέραστο σύνορο – το χάσμα μεταξύ της συνείδησής μας και εκείνων των ζώων». Θα μπορούμε να επικοινωνήσουμε με τις φάλαινες; «Στόχος είναι να το πετύχουμε μέχρι το 2026».

Η μητέρα του πέθανε όταν εκείνος ήταν 14 ετών. «Δεν ξαναμιλήσαμε ποτέ γι’ αυτήν στο σπίτι που μοιραζόμουν με τον πατέρα του και τον αδελφό μου», γράφει ο Μπόνο στα απομνημονεύματά του. «Υπάρχει και χειρότερο. Σπάνια τη σκεφτόμασταν. Ημασταν τρεις ιρλανδοί άνδρες και συνειδητά αποφεύγαμε τον πόνο που ξέραμε ότι θα ερχόταν με το να μιλήσουμε για εκείνη». Σε αυτή την  «τρύπα στην καρδιά του» αποδίδει την επιθυμία του να γίνει ροκ σταρ. Μήπως και οι πολλοί απαλύνουν τον πόνο.

Τιμήθηκε με Νομπέλ Λογοτεχνίας το 2021. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα «Αλλες ζωές» περιγράφει τις δύσκολες εποχές της αποικιοκρατίας στην πατρίδα του Ζανζιβάρη (σήμερα Τανζανία). «Δεν έχουμε ξεπεράσει την αποικιοκρατία επειδή οι επιπτώσεις της είναι ακόμα τεράστιες», λέει. «Κάποια έθνη όπως η Γερμανία ανέλαβαν ευθύνη για το παρελθόν τους. Οι Βρετανοί βαυκαλίζονται ότι υπήρξαν “ευπρεπής αυτοκρατορία”, όμως τώρα οι ιστορικοί ανακαλύπτουν σταδιακά τη σκοτεινή της πλευρά, φέρνοντας στο φως την καταπίεση, τη βία και την απόκρυψη της αλήθειας».

Ονειρευόταν να πάει στην πρωτεύουσα. Ομως όταν έφτασε στην Τεχεράνη, η «αστυνομία ηθών» τη συνέλαβε επειδή το χιτζάμπ δεν κάλυπτε όλα τα μαλλιά της. Η 22χρονη Μαχσά Αμινί βασανίστηκε και πέθανε. Τώρα τα κορίτσια στο Ιράν καίνε τις μαντίλες και κόβουν τα μαλλιά τους δημόσια. Η λαϊκή οργή ξεσπά. M’ ένα στίχο του σοφού Ρουμί για σύνθημα: «Τ’ αστέρια καίγονται καθαρά ως την αυγή. Κάνε το ίδιο και εσύ και μια πηγή νερό θα ξεπηδήσει απ’ το σκοτάδι, αυτήν που περιμένει η πιο βαθιά σου δίψα».