Ο Ερντογάν ως ξενύχτης!

«Μπορεί να έρθουμε ξαφνικά ένα βράδυ!» μας προειδοποίησε πάλι ο Ερντογάν και υποψιάζομαι ότι του έχει γίνει μανία.

Δεν ξέρω για ποιον λόγο θα αποφασίσει να μας επισκεφθεί νυχτιάτικα ή αν έχει αϋπνίες, αλλά ελπίζω να μην καλλιεργεί τίποτα ερωτικές φαντασιώσεις.

Διότι θα πρέπει να του εξηγήσουμε ότι εμείς τα βράδια ή ξενυχτάμε ή κοιμόμαστε. Αλλά είτε ξενυχτάμε, είτε κοιμόμαστε, σπανίως το κάνουμε παρέα με Τούρκους.

Και χωρίς να θέλω να τον προσβάλω, δεν έχω αντιληφθεί να κατέχει ο τούρκος πρόεδρος κάποια ιδιαίτερη θέση στη λίμπιντο των Ελληνίδων και των Ελλήνων. Δεν τον έχουμε δηλαδή για sex icon. Περισσότερο φέρνει σε καρπουζoπωλητή.

Αλλά πάλι αν ονειρεύεται να έρθει ξαφνικά ένα βράδυ, ας μην του χαλάσουμε το σκηνικό.

Ποιο είναι όμως το σκηνικό; Πολύ φοβούμαι πως ούτε ο ίδιος ξέρει.

Εξι μήνες και βάλε περιμένουμε τη στρατηγική αναβάθμιση της Τουρκίας, περισσότερο κι από τις μεταγραφές του Παναθηναϊκού. Αλλά προς το παρόν δεν βλέπω να τους έχει αναβαθμίσει κανείς πέρα από τα προφανή και αναπόφευκτα νταλαβέρια λόγω γεωγραφικής θέσης.

Ο Ερντογάν θέλει καταφανώς να αναδειχθεί και να αναγνωριστεί η Τουρκία ως περιφερειακή δύναμη. Να καταστεί περίπου αυτόνομος πόλος στο διεθνές σύστημα, κάτι σαν Πούτιν χωρίς πυρηνικά.

Αλλά αυτό πρέπει να το θέλουν κι οι άλλοι.

Και έως τώρα καμία χώρα της ευρύτερης περιοχής δεν ενδιαφέρεται να τον βάλει κεχαγιά πλην της μισής Λιβύης και ίσως της μισής Συρίας.

Ολοι οι άλλοι ενδιαφερόμενοι (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ…) τον παρακολουθούν με μισό μάτι. Οι σχέσεις του με την Ευρώπη είναι παγωμένες και με την Αμερική δεν μοιάζουν εύκρατες.

Μπορεί δηλαδή να μη λείπουν του Ερντογάν οι φιλοδοξίες. Του λείπει όμως το μπόι.

Ολο και περισσότεροι δυτικοί αναλυτές αναρωτιούνται με ποιον είναι η Τουρκία κι αν τελικά ανήκει στη Δύση.

Και οι πιο φιλικοί από αυτούς καταλήγουν ότι η Τουρκία είναι μεν χρήσιμη, ενδεχομένως και απαραίτητη, αλλά ούτε αγαπητή, ούτε αξιόπιστη σύμμαχος.

Πριν από τριάντα ή πενήντα χρόνια τέτοιες αμφιβολίες ήταν περίπου αδιανόητες. Μπορεί η Τουρκία να ανήκε από τότε σε ένα «αναθεωρητικό στρατόπεδο» αλλά είτε το αποσιωπούσε, είτε το είχε απωθήσει από την πρώτη γραμμή της πολιτικής.

Τώρα ο αναθεωρητισμός της βγήκε στην επιφάνεια, ανεξάρτητα αν κουβαλάει μαζί του νεο-οθωμανικά όνειρα.

Σε όλα αυτά βεβαίως το σχόλιο είναι απλό: κακό του κεφαλιού τους!

Αλλά δεν είναι τόσο αυτονόητο. Για δύο λόγους.

Πρώτον επειδή η Τουρκία καλλιεργεί όλο και εντονότερα μια ψυχολογία περικύκλωσης στην οποία (υποτίθεται) πρωτοστατεί η Ελλάδα μέσω τρίτων.

Προφανώς ουδείς ενδιαφέρεται να την περικυκλώσει αλλά η εχθροπάθεια και η εριστικότητα είναι ο αντίλογος της τουρκικής πολιτικής ηγεσίας στο μπόι που της λείπει.

Και η Ελλάδα αποτελεί έναν πρόδηλο στόχο αφού αποτελεί βασική δίοδο για την πρόσβαση της Τουρκίας στην Ευρώπη και γενικότερα τη Δύση.

Μόνο και μόνο δηλαδή η παρουσία της Ελλάδας αποδυναμώνει την επιδίωξη του Ερντογάν να καταστεί αυτόνομος πόλος στο διεθνές σύστημα.

Δεύτερον επειδή η Τουρκία θα είναι όλο και πιο επιρρεπής να πέσει στην «παγίδα του Θουκυδίδη».

[Graham Allison, «The Thucydides Trap: Are the US and China headed for War?», The Atlantic, 24/9/2015 – και άλλα συναφή δημοσιεύματα που έχουν τροφοδοτήσει έναν εξαιρετικά ενδιαφέροντα ακαδημαϊκό διάλογο].

Πραγματευόμενος τα αίτια του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο Θουκυδίδης υποστηρίζει (κατά την ερμηνεία του Αλισον) πως όταν μια ισχυρή κυρίαρχη δύναμη αντιλαμβάνεται την άνοδο μιας άλλης που απειλεί να την επισκιάσει οδηγείται σε σύγκρουση μαζί της.

Και μάλιστα ότι καταφεύγει στη σύγκρουση πριν η άλλη ενισχυθεί.

Τηρουμένων των αναλογιών είναι η σημερινή σχέση Τουρκίας και Ελλάδας. Η Τουρκία θεωρεί τον εαυτό της ισχυρή περιφερειακή δύναμη την οποία η άνοδος της Ελλάδας μπορεί να επισκιάσει.

Συνεπώς θα έχει την τάση και το κίνητρο να καταφύγει σε σύγκρουση πριν η Ελλάδα ενισχυθεί, δηλαδή πριν ολοκληρώσει το εξοπλιστικό της πρόγραμμα.

Κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος σε τι αποβλέπει ή τι κρύβει η επιθετική τουρκική ρητορική. Είναι κακόγουστα προσχηματική; Ή απειλητικά προειδοποιητική;

Ενα πράγμα όμως είναι βέβαιο. Πως η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει κάτι ιδιαίτερο για να το διερευνήσει.

Οταν ο τούρκος πρόεδρος φτάνει στις ακρότητες να αρνείται να συναντήσει τον έλληνα Πρωθυπουργό, να συντηρεί (έστω ρητορικά…) το κλίμα έντασης, να ζητάει την… ανατροπή της ελληνικής κυβέρνησης και να μιλάει για εισβολή, αυτοεξορίζεται από κάθε καλώς εννοούμενη πολιτική συνεννόηση.

Αλλά σε μια κρίσιμη στιγμή. Οταν ο Πούτιν μεθοδεύει καταφανώς και ομολογημένα την ευρύτερη αποσταθεροποίηση του ευρωπαϊκού συστήματος.

Τότε, οι επιδιώξεις του Πούτιν και του Ερντογάν αποκτούν ένα πρόσθετο πεδίο σύγκλισης. Οχι φυσικά επειδή θα δράσουν από κοινού. Αλλά επειδή αποκτούν έναν κοινό στόχο.

Δεν είναι άσχετες οι δηλώσεις Ερντογάν ότι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας (τις οποίες η Τουρκία δεν εφαρμόζει…) είναι υπεύθυνες για τον ενεργειακό πόλεμο κατά της Ευρώπης που ετοιμάζεται να εξαπολύσει ο Πούτιν (6/9).

Τελικά η εξήγηση είναι απλή.

Ακόμη κι αν (κατά την παλιά κινέζικη παροιμία) κοιμούνται σε διαφορετικά κρεβάτια, ο Πούτιν και ο Ερντογάν κάνουν περίπου το ίδιο όνειρο. Το όνειρο ενός αυτοκρατορικού ναυαγίου.

Δεν ονειρεύονται δηλαδή τη χώρα τους μέσα σε ένα διεθνές σύστημα κανόνων και δικαίου. Αλλά σαν μια συμμορία πλιατσικολόγων και μπουκαδόρων με την οποία «μπορεί να έλθουμε ξαφνικά ένα βράδυ».

Διότι έτσι μας κάπνισε!