Εθνική «νατουραλιζέ»

Στο Ισραήλ το λένε «Νόμος της Επιστροφής»: κάθε Εβραίος έχει το δικαίωμα να έρθει στη χώρα ως μετανάστης και, με δεδομένο στάτους, μέσα σε τρεις μήνες αποφασίζει αν θα διεκδικήσει διαβατήριο, δηλαδή υπηκοότητα, χωρίς καμία άλλη προϋπόθεση. Ο νόμος δημιουργήθηκε για ευνόητους λόγους το 1950, όμως είκοσι χρόνια αργότερα εξελίχθηκε, διευρύνοντας τον ορισμό του Εβραίου. Η ίδια διευκόλυνση θεωρητικά παρέχεται σε οποιονδήποτε απόγονο εβραϊκής καταγωγής, έστω κι αν η σύνδεση είναι μόνο ένας παππούς ή μια γιαγιά, και στους συζύγους τους. Το δικαίωμα αυτό, είπε ο Μπεν-Γκουριόν όταν «πέρασε» ο «Νόμος της Επιστροφής», δεν παρέχεται στους Εβραίους της διασποράς από το κράτος, αλλά προηγείται αυτού, το υπερβαίνει.

Τα παλιά έθνη, των οποίων η ιστορική παρουσία προηγείται των μοντέρνων κρατών, πειραματίζονται ακόμα και σήμερα με τον νόμο του αίματος. Γνωρίζοντας πως, στην πραγματικότητα, τόσες χιλιάδες χρόνια και προσμείξεις αργότερα, το «αίμα» μένει ζωντανό μόνο από εκείνα τα θρησκευτικά ή πολιτισμικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν κοινούς κώδικες και διαμορφώνουν μικρότερες ή μεγαλύτερες κοινωνίες. Τα κράτη, βέβαια, σε αντίθεση με τους λαούς, έχουν νομική οντότητα, έχουν κανόνες. Αλλοτε οι εθνικές ρίζες τρυπώνουν στη νομολογία και άλλοτε όχι. Οι ΗΠΑ φτιάχτηκαν από μετανάστες και ωστόσο είναι πολύ δύσκολο να ζήσεις σήμερα εκεί ως μετανάστης. Αν όμως γεννηθείς εκεί, ακόμα κι αν οι γονείς σου δεν ξέρουν γρι αγγλικά και δεν γνωρίζουν ούτε έναν στίχο από τον εθνικό ύμνο, είσαι αυτόματα αμερικανός πολίτης. Η σημαία πάνω στο διαβατήριο που θα σε ακολουθεί μια ζωή καθορίζεται από γεωγραφικές συντεταγμένες.

Οι Ελληνες θεωρούνται παλιό έθνος – και ας χρειάστηκαν, αποδεδειγμένα πλέον, «εθνική αφύπνιση» διακόσια χρόνια πριν. Με αυτή τη λογική, κανείς δεν θα έπρεπε να βγάζει άχνα για τον Τάιλερ Ντόρσεϊ, τον παίκτη που δεν μπορεί να μιλήσει ελληνικά, όμως έχει μια μητέρα που γεννήθηκε με το επώνυμο «Κωνσταντινίδου». Η Ελλάδα, από την άλλη, σχετικά πρόσφατα συνειδητοποίησε πως δεν είναι έθνος-κράτος: με τον νόμο για εκείνους που «μετέχουν της ελληνικής παιδείας» αποκατέστησε θεωρητικά μια χρόνια αδικία με τη διευκόλυνση της πολιτογράφησης των μεταναστών δεύτερης γενιάς – και ας συνεχίζει η πλειονότητά τους στην πράξη να διεκδικεί το αυτονόητο. Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει πως ο Γιάννης, ο Θανάσης και ο Κώστας ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία Ελλήνων; Ο Θανάσης, που πριν από χρόνια (και χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει τίποτα) στο draft του Γιάννη για το NBA βρισκόταν στις κερκίδες με μια ελληνική σημαία, τραγουδάει τον ελληνικό εθνικό ύμνο πιο δυνατά απ’ όλους τους συμπαίκτες του.

Αν κάποιος είναι οπαδός του jus sanguinis, τότε πρέπει να χαιρετάει τον Ντόρσεϊ αποκαλώντας τον «πατριώτη» όπως ακριβώς κάνει όταν συναντάει κάθε Ελληνα του εξωτερικού. Αν πιστεύει στο jus soli, δεν έχει κανέναν λόγο να μην αποθεώνει τους Αντετοκούνμπο. Και μόνο η σύμπτυξη των δύο περιπτώσεων σε μια κατηγορία, αυτή των «ξένων» που έρχονται φυτευτοί παίρνοντας τη θέση «των παιδιών μας» στις εθνικές ομάδες, επιβεβαιώνει πως από πίσω δεν κρύβεται μια θεωρητική προσέγγιση του ελληνικού λαού, καμία ιστορική ή κοινωνιολογική δικαιολογία, παρά γνήσιος, ατόφιος ρατσισμός. Μια στρεβλωμένη πεποίθηση περί ελληνικής ταυτότητας που αποκλείει ακόμα και «τα παιδιά μας», λόγω πολιτικών πεποιθήσεων, θρησκευτικών διαφορών ή σεξουαλικής προτίμησης. Είναι η ίδια πεποίθηση που παραμονεύει σε κάθε έκφραση υγιούς πατριωτισμού για να τον φέρει στα μέτρα της, να τον μικρύνει, να υψώσει τείχη εκεί που τα τείχη γκρεμίζονται, όπως σε ένα ευρωπαϊκό κύπελλο μπάσκετ.

Αν μια «νατουραλιζέ» Εθνική τούς χαλάει το κόνσεπτ, τότε κάθε πόντος της μετράει διπλός.