Ο τοξικός βιότοπος των κοινωνικών δικτύων

Η τηλεοπτική εικόνα παραμένει σταθερή εδώ και τέσσερις δεκαετίες: σε πάνελ, ο ένας δίπλα στον άλλον ή χωρισμένοι σε παράθυρα, όπως επιτάσσει μια νεοελληνική τηλεοπτική καινοτομία, οι έλληνες πολιτικοί μιλούν μεγαλόφωνα χωρίς αίσθηση μέτρου, χωρίς αίσθηση χρόνου, χωρίς διάθεση να ακούσουν πραγματικά τους υπόλοιπους συνομιλητές. Ταμπουρωμένοι πίσω από αόρατα κομματικά οδοφράγματα επιδίδονται σε μια προσπάθεια επιβολής διακόπτοντας, υπερκαλύπτοντας ο ένας τον άλλον, φωνασκώντας. Στα μάτια πολλών διακρίνει κανείς τον φόβο της επιστροφής στο κομματικό «μαντρί» με τη στάμπα του ηττημένου, ένα άγχος επικράτησης ακόμα και σε μια άνευ σημασίας καθημερινή τηλεοπτική κουβέντα. Παρά την ύπαρξη φωτεινών εξαιρέσεων, η μετριοπάθεια σπανίως επικρατεί στην αρένα των πολιτικών αντιπαραθέσεων του ελληνικού τηλεοπτικού πεδίου καθώς ο μετριοπαθής χάνεται, όπως είναι αναμενόμενο, μέσα στις ηχηρές φωνές και τον ξύλινο λόγο των έμπειρων φασαριόζων.

Αν κάποιοι θεωρούν πως οι παραπάνω περιγραφές αδικούν τους πολιτικούς μας, δεν θα διαφωνήσουν τουλάχιστον με τη διαπίστωση ότι η τηλεοπτική κουλτούρα διαλόγου και αντιπαράθεσης, και όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο, πάσχει στην Ελλάδα. Μπορεί ο καλός έντυπος Τύπος να λειτούργησε, την εποχή της παντοκρατορίας του, ως ποιοτικό αντίβαρο στην τηλεοπτική λαίλαπα, ωστόσο ήταν η τηλεοπτική κουλτούρα που επικράτησε προετοιμάζοντας το έδαφος και γαλουχώντας μια γενιά που επιδόθηκε αργότερα, χωρίς κανέναν φραγμό, στην εκφορά γνώμης επί παντός επιστητού στα μέσα κοινωνική δικτύωσης. Η τεχνολογία, η εύκολη και ταχεία πρόσβαση στην πληροφορία, η δυνατότητα αναπαραγωγής και προώθησής της, αλλά κυρίως ο εύκολος και ανέξοδος σχολιασμός έδωσαν στον πρώην τηλεθεατή και νυν αμετροεπή χρήστη των δικτύων όλα τα εργαλεία για να επιδοθεί σε μια ατέρμονη, αχαλίνωτη στηλίτευση ανθρώπων και καταστάσεων. Στις ορδές των παλαιότερων προστέθηκε και η νεότερη γενιά που δεν γνώρισε την εποχή της αναλογικότητας. Εχοντας εξοβελίσει την τηλεόραση από τη σφαίρα της καθημερινότητάς της (ελάχιστοι έφηβοι/ες και νέοι/ες παρακολουθούν), ζει αποκλειστικά και μόνο εντός των ιντερνετικών δικτύων. Ωστόσο η μετριοπάθεια χάνεται και στη δική τους περίπτωση μέσα σε ένα περιβάλλον όπου επικρατούν η οργή, η αφιλτράριστη έκφραση συναισθημάτων και η περιχαράκωση σε στρατόπεδα. Αυτό που θα μπορούσε να είναι μια νέα, ανοιχτή αγορά μετατράπηκε πολύ γρήγορα σε γήπεδο όπου ο καθένας παίρνει τη θέση του για να λιθοβολήσει τους «απέναντι».

Την ίδια στιγμή, η απατηλή αίσθηση της εγγύτητας και η παρελκόμενη απομυθοποίηση ανθρώπων και θεσμών που κάποτε έμοιαζαν απροσέγγιστοι (από τον πρωθυπουργό της χώρας ως τον τάδε διάσημο μουσικό ή τον δείνα επιστήμονα) εμπέδωσε την πεποίθηση ότι καθένας μπορεί να απευθύνεται σε οποιονδήποτε χωρίς διαβαθμίσεις, κρησάρες και ενδιάμεσο φιλτράρισμα και, κυρίως, χωρίς να προηγηθεί οποιαδήποτε προσπάθεια από δικής του πλευράς. Εχοντας βιώσει αλλεπάλληλες κρίσεις που ολοένα και βαθαίνουν και χωρίς σοβαρή κουλτούρα διαλόγου, ο μέσος χρήστης των κοινωνικών δικτύων μοιάζει καταδικασμένος να συνεχίσει την πορεία του σ’ έναν τοξικό βιότοπο αναλωνόμενος σε εξουθενωτικές αντιπαραθέσεις χωρίς σοβαρό αντίκρισμα.

Ο Χρήστος Αστερίου είναι συγγραφέας. Το τελευταίο βιβλίο του «Μικρές αυτοκρατορίες» (2021) κυκλοφορεί από τις εκδ. Πόλις