Ασφάλεια, δικαιώματα και ευθύνες

Η καταγγελία τηλεφωνικών υποκλοπών που έγινε από τον αρχηγό του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ κ. Νίκο Ανδρουλάκη εγείρει δύο βασικά πολιτικά ζητήματα, με πρώτο-πρώτο εκείνο της ασφάλειας. Η ασφάλεια είναι δημόσιο αγαθό, που παρέχεται από το κράτος. Και από μια άποψη αυτή είναι η κύρια αποστολή του κράτους, εφόσον αυτή είναι η πρώτη και απόλυτη ανάγκη κάθε ανθρώπου που ζει μέσα σε μια οργανωμένη κοινωνία.

Από την άλλη μεριά, πρέπει και το ίδιο το κράτος να θωρακιστεί έναντι φανερών αλλά και έναντι αθέατων απειλών. Η εθνική ασφάλεια ενός συγχρόνου κράτους, έχει συνεπώς ανάγκη να λειτουργούν μυστικές υπηρεσίες, με τρόπο αποτελεσματικό και – αναγκαστικά – αδιαφανή.

Οι εν λόγω υποκλοπές – είτε νόμιμες, είτε απλώς νομότυπες – θίγουν και ένα άλλο μεγάλο ζήτημα, που είναι το αν απειλούνται τα δικαιώματα του πολίτη από τους εξουσιαστές, οι οποίοι σφετερίζονται τον ρόλο φύλαξης των δικαιωμάτων αυτών.

Βέβαια, σε μια δημοκρατία, οι κυβερνώντες πρέπει να σταθμίζουν την ανάγκη ασφάλειας και την ανάγκη διαφύλαξης των δικαιωμάτων του πολίτη, την ανάγκη απρόσκοπτης και αποτελεσματικής λειτουργίας των υπηρεσιών ασφαλείας (και μάλιστα των μυστικών) και παράλληλα την ανάγκη μη κατάχρησης της εξουσίας και παραβίασης των δικαιωμάτων. Δεν είναι πάντα εύκολο να γίνουν τέτοιες σταθμίσεις, όπως είπε μιλώντας επί του θέματος η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου.

Σε τελευταία ανάλυση τη στάθμιση την κάνουν οι πολίτες. Μπορεί να κρίνουν ότι τίθεται ένα μείζον ζήτημα και ότι η ΕΥΠ είναι αναγκαία, αλλά έχει ανάγκη εκσυγχρονισμού και θαρραλέας, ακόμα και εκ βάθρων αναμόρφωσής της, που μπορεί και πρέπει να το αναλάβει η παρούσα κυβέρνηση. Μέσα σ’ αυτή την οπτική μπορεί η πλειονότητα να κρίνει ότι έγιναν λάθη – όχι μικρά, αλλά μεγάλα – αλλά ότι δεν απειλείται η ίδια η δημοκρατία, ότι δεν στρέφεται ένα ολόκληρο σύστημα εναντίον των βασικών συμφερόντων των πολιτών. Μπορεί, αντίθετα, να επικρατήσει η άποψη ότι η αποκάλυψη των υποκλοπών ξεσκεπάζει ένα καθεστώς ανομίας που δρα εν κρυπτώ υπέρ των συμφερόντων μικρής ομάδας εις βάρος του συνόλου της κοινωνίας, οπότε η μεταρρύθμιση του συστήματος ασφαλείας απαιτεί ανατροπή στο πολιτικό σύστημα.

Σε τελευταία ανάλυση, είναι θέμα εμπιστοσύνης προς τους ιθύνοντες, οι οποίοι είτε ως κόμμα, είτε ως κυβέρνηση δίνουν ή έδωσαν στο παρελθόν δείγματα γραφής ως κέντρα ευθύνης – για να χρησιμοποιήσω έκφραση του πολιτικού Ηλία Ηλιού (1904-1985), δηλαδή, έχουν συγκεκριμένες ευθύνες τις οποίες αναλαμβάνουν και για τις οποίες λογοδοτούν. Η ανάληψη ευθυνών εκ μέρους της κυβέρνησης για τις υποκλοπές συνεκτιμάται από τους πολίτες με το σύνολο των πεπραγμένων της για να κριθεί άξια της εμπιστοσύνης τους. Αν όχι, θα υιοθετηθεί το αφήγημα του «ή εμείς ή αυτοί». Το αφήγημα αυτό, όμως, έχει έναν χαρακτήρα «ντεζαβού».

Ο Δημήτρης Δημητράκος είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών