Εύθραυστες ισορροπίες στα στενά της Ταϊβάν

Με το Πεκίνο να εντείνει την εφαρμογή στρατηγικής εξαναγκαστικής διπλωματίας έναντι της Ταϊπέι, διεξάγοντας μεγάλου εύρους αεροναυτικές στρατιωτικές ασκήσεις και εκτοξεύοντας βαλλιστικούς πυραύλους γύρω από την Ταϊβάν, ως απάντηση της επίσκεψης της προέδρου της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων, Νάνσι Πελόζι, το ερώτημα περί της ακολουθητέας πολιτικής της Ουάσιγκτον είναι εξαιρετικά επίκαιρο. Αυτό γιατί η μετάβαση από τη στρατηγική της ειρηνικής ανάδυσης που εγκαθίδρυσε ο Ντεγκ Σιαοπίνγκ (1978-1989), με αντικειμενικό πολιτικό στόχο να απομειώσει τα όποια διλήμματα ασφάλειας δημιουργούσε η Κίνα στους συνδαιτυμόνες της και να προσαρμοστεί στους κανόνες της νεοφιλελεύθερης διεθνούς τάξης, στη συγκαιρινή στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ για τη διαμόρφωση ενός εξωτερικού περιβάλλοντος ασφάλειας με στόχο την ανάδυση της Κίνας ως πλανητικής δύναμης, συνωθεί τις ΗΠΑ στην εξωτερική-εσωτερική της εξισορρόπηση. Ωστόσο η εν λόγω στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ δεν λαμβάνει υπόψιν ότι Ταϊβάν είναι ένα εσωτερικό θέμα για την Κίνα (που τη θεωρεί επαρχία της) και συνέχεται με το αέναο δίλημμα ασφαλείας που δημιουργεί στο Πεκίνο μια ενδεχόμενη αυτονόμησή της σε συνδυασμό με το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας. Υπό αυτό το πρίσμα μια ανεξάρτητη Ταϊβάν δημιουργεί προβλήματα για την εθνική ταυτότητα της Κίνας, εγείροντας ζητήματα για το σύνολο των εθνοτικών εδαφών υπό την κινεζική εξουσία – Θιβέτ, Ξιν Γιανγκ.

Ανάλογα και αντίστοιχα το δίλημμα ασφαλείας της Κίνας δύναται να ερμηνευθεί λόγω της στρατηγικής θέσης της Ταϊβάν και της ισχυρής οικονομικοστρατιωτικής της σύνδεσης με τις ΗΠΑ. Κατά τούτο αναφύεται ένα ισχυρό στρατηγικό κίνητρο για την Κίνα να παρεμποδίσει ή να διακόψει τους στενούς δεσμούς της Ταϊβάν με τις ΗΠΑ, εάν δεν μπορέσει να πετύχει την ευκταία λύση της ενοποίησης, δημιουργώντας ένα συγκριτικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Στην περίπτωση αυτή το Πεκίνο θα απορροφούσε τους οικονομικούς-στρατιωτικούς πόρους της Ταϊβάν, μεταστρέφοντας την ισορροπία δυνάμεων στην Ασία προς την κατεύθυνση της Κίνας. Αποκτώντας παράλληλα τη δυνατότητα για προβολή στρατιωτικής ισχύος στον Δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό, χρησιμοποιώντας την Ταϊβάν ως ένα «γιγάντιο αεροπλανοφόρο».

Αντίστροφα για τις ΗΠΑ, η Ταϊβάν αναδεικνύεται σε μείζονα εξισορροπητικό παράγοντα στη στρατηγική υπερπόντιας εξισορρόπησης της Κίνας. Δεν είναι μόνο οι οικονομικοστρατιωτικοί πόροι της Ταϊπέι και η λειτουργία της ως γιγαντιαίου αεροπλανοφόρου που δύναται να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο των υδάτων στην ανατολική ακτή της Κίνας. Αλλά και η πολιτική δέσμευση της Ουάσιγκτον ως εγγυήτριας της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν, άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συμμαχική αξιοπιστία των ΗΠΑ στην περιοχή – ιδίως έναντι της Ιαπωνίας και τη Νότιας Κορέας.

Ως εκ τούτου η εύθραυστη στρατηγική ισορροπία στο τρίγωνο Κίνα – Ταϊβάν – ΗΠΑ κατοπτρίζεται στο εσωτερικό ζήτημα μεταξύ Κίνας – Ταϊβάν και στο εξωτερικό ζήτημα της πλανητικής ισορροπίας ισχύος μεταξύ ΗΠΑ – Κίνας. Για το πρώτο ο στρατηγικός γρίφος για το Πεκίνο συνίσταται στο πώς θα μπορέσει να επαναφέρει την Ταϊπέι στο κινεζικό έθνος. Αντίστροφα η Ταϊβάν επιζητά τη διατήρηση της πολιτικής της αυτονομίας και των ειδικών οικονομικοπολιτικών σχέσεων με την Κίνα χωρίς να απορροφηθεί ή να «βομβαρδιστεί» από αυτήν.

Για το δεύτερο η υπέρβαση των οικονομικοπολιτικών-θεσμικών επιπτώσεων της πανδημίας και η άτεγκτη οικονομικοστρατιωτική ανάπτυξη της Κίνας, υλοποιώντας κατά γράμμα το γεωοικονομικό όραμα «μία ζώνη, ένας δρόμος», οδηγούν τις ΗΠΑ σε δύο εναλλακτικές στρατηγικές εξισορρόπησης. Είτε θα λειτουργήσουν ως υπερπόντιος εξισορροπητής, ανακόπτοντας την άνοδο της Κίνας με μία νέα στρατηγική ανάσχεσης στην περίμετρο της Ευρασίας. Είτε θα χρησιμοποιήσουν μια αντίστοιχη στρατηγική ανάσχεσης, για τη δημιουργία μιας «νέας παγκόσμιας τάξης» που θα αντικατοπτρίζεται σε μια συνολική διευθέτηση με την ΕΕ, την Ιαπωνία, την Κίνα, την Ινδία και τη Ρωσία «σχετικά με τα όρια της αποδεκτής συμπεριφοράς και τον τρόπο επιβολής τους».

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών