Ποιος ήταν {LF}ο Αϊμάν {LF}αλ Ζαουάχρι

Με το δέρμα του χλωμό και ντυμένος στα λευκά, ο Αϊμάν αλ Ζαουάχρι έδειχνε να είναι η σκιά του ανθρώπου ο οποίος είχε τρομοκρατήσει τον κόσμο για πάνω από ένα τέταρτο του αιώνα. Η πρώτη – και τελευταία – εικόνα του ηγέτη της Αλ Κάιντα μετά από σχεδόν 15 χρόνια απείχε πολύ από τον αδίστακτο εξτρεμιστή πάνω στα βουνά, όπως εμφανιζόταν σε παλιότερες φωτογραφίες. Αντιθέτως, έδινε την εντύπωση ενός ανθρώπου του οποίου έφτανε η ώρα του… Ετσι κι έγινε, όταν ένα αμερικανικό drone πέτυχε τον Ζαουάχρι να κάθεται σε ένα μπαλκόνι στην καρδιά της Καμπούλ, πολύ μακριά από τις κοιλάδες και τα οροπέδια του Αφγανιστάν, από όπου είχε συμβάλει στην καθοδήγηση μιας γενιάς διεθνών τζιχαντιστών και είχε σχεδιάσει σειρά τρομοκρατικών επιθέσεων οι οποίες καθόρισαν τη σύγχρονη ιστορία.

Το ταξίδι του Ζαουάχρι, ο οποίος από φλογερός επαναστάτης έγινε ο πλέον καταζητούμενος άνθρωπος στον πλανήτη, μπορεί να παρομοιαστεί με την άνοδο και την πτώση του προκατόχου του Οσάμα μπιν Λάντεν. Γαλβανισμένοι από τον θυμό για τη μεταχείριση των μουσουλμάνων στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη, όπως και στο Αφγανιστάν, οι δύο τους είχαν συγκροτήσει μια ισχυρή συμμαχία από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, προσελκύοντας τζιχαντιστές από όλο τον κόσμο για να δημιουργήσουν μια υπολογίσιμη και διαρκή απειλή για τη δυτική τάξη πραγμάτων.

Σε κάθε στροφή στην πορεία της Αλ Κάιντα, ο Ζαουάχρι διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο. Ηταν ο άνθρωπος που οργάνωσε όλο το δίκτυο συντονισμού και υποστήριξης στις συναντήσεις για την 11η Σεπτεμβρίου, ενώ η εμπλοκή του υπήρξε ακόμη μεγαλύτερη στις βομβιστικές επιθέσεις στην Τανζανία, το 1998, την επίθεση στο αμερικανικό πολεμικό πλοίο «USS Cole» δύο χρόνια αργότερα και τις βομβιστικές επιθέσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Μαδρίτης το 2004. Μέχρι δε οι αμερικανοί κομάντος να σκοτώσουν τον Οσάμα μπιν Λάντεν σε μια βίλα στο Κεντρικό Πακιστάν το 2011, ο Ζαουάχρι ήταν πιθανότατα το πιο ενεργό στέλεχος στην τρομοκρατική οργάνωση.  Οσο για τους δεσμούς του με τον ισλαμικό εξτρεμισμό, ήταν βαθύτεροι σε σύγκριση με εκείνους του αφεντικού του. Η κοσμοθεωρία του διαμορφώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’70 στο Κάιρο, όπου, ως γιος γιατρού και εκπαιδευτικού, είχε υιοθετήσει την παλαιστινιακή υπόθεση και είχε συμβάλει στη δημιουργία της οργάνωσης Ισλαμική Τζιχάντ, η οποία δολοφόνησε τον πρόεδρο της Αιγύπτου Ανουάρ Σαντάτ.

Η πρώτη του γνωριμία με τον υπόλοιπο κόσμο έγινε από ένα κλουβί σε δικαστήριο του Καΐρου, όπου διακήρυξε τις σκληροπυρηνικές του απόψεις κουνώντας διαρκώς το δάχτυλο – μια κίνηση που έμελλε να γίνει τόσο οικεία μετά από δεκαετίες. Ο Ζαουάχρι εντρύφησε στη Μουσουλμανική Αδελφότητα και μελέτησε τις διδαχές του Σαγίντ Κουτμπ, τα βιβλία του οποίου δημιούργησαν το ιδεολογικό πλαίσιο αυτού που αργότερα έγινε ο παγκόσμιος τζιχαντισμός.

Ενας τζιχαντιστής εν αναμονή ο ίδιος, βρέθηκε σε σύγκρουση με την οικογένεια των διανοουμένων από την οποία προερχόταν. Ενας από τους παππούδες του ήταν ο Μεγάλος Ιμάμης του Αλ Αζάρ, ο υψηλότερος θεσμός στο σουνιτικό Ισλάμ, ενώ ο θείος του παππού του υπήρξε ο ιδρυτικός γενικός γραμματέας της Αραβικής Λίγκας. Υπό άλλες συνθήκες, λοιπόν, ο Ζαουάχρι θα κατέληγε στις τάξεις της κυβέρνησης. Ο ίδιος, όμως, δεν είχε αναστολές να πουλήσει την καταγωγή του και να ακολουθήσει έναν Σαουδάραβα με πολύ διαφορετική ζωή και πορεία. Αν και ο Μπιν Λάντεν προερχόταν από τον χώρο του χρήματος, η ανατροφή του στην Τζέντα υπήρξε σχετικά φιλελεύθερη, ενώ ο Ζαουάχρι διέθετε μεγαλύτερο κύρος και επιρροή.  Σε κάθε περίπτωση, ο αιγύπτιος μαθητευόμενος ακολούθησε χωρίς τύψεις τον σαουδάραβα δάσκαλο από τον αραβικό κόσμο στην περιοχή του Αφγανιστάν και του Πακιστάν. Παντρεύτηκε μια γυναίκα Παστούν και ενσωματώθηκε εύκολα. Εγινε φίλος με τους οικοδεσπότες του και κατοχύρωσε την εξουσία του εντός της Αλ Κάιντα από τους πρώτους μήνες μέχρι την ημέρα του θανάτου του. Ο θάνατος του Μπιν Λάντεν, ωστόσο, είχε επιπτώσεις. Η εξολόθρευση μιας φυσιογνωμίας τόσο προβεβλημένης και με τέτοιο χάρισμα δημιούργησε ένα κενό το οποίο δεν μπόρεσε ποτέ να καλύψει η αυστηρή μορφή του παρασκηνίου. Αν και έμεινε πιστός στη διάδοση των σκοπών της οργάνωσης σε όλο τον κόσμο, εμφανίστηκαν άλλα εμπόδια. Η Αραβική Ανοιξη ήταν το πρώτο από αυτά – ένα φαινόμενο που απέδειξε πως οι λαϊκές εξεγέρσεις και όχι μόνο η ακραία ισλαμική τζιχάντ θα μπορούσαν να ανατρέψουν τα αραβικά καθεστώτα, τα οποία ο Ζαουάχρι απεχθανόταν. Στη συνέχεια, ήρθε το Ισλαμικό Κράτος, ένας ανταγωνιστής στον αστερισμό της παγκόσμιας τζιχάντ, που στέρησε από την Αλ Κάιντα ζωτικό χώρο.

Ετσι, ο Ζαουάχρι επέστρεψε στο παρασκήνιο, ενώ η υγεία του σταδιακά επιδεινωνόταν. Προσπαθούσε να αναζωογονήσει την Αλ Κάιντα από το χάος των προηγούμενων δέκα ετών και τελικά να επιβεβαιώσει τη θέση του ως ηγέτη της. Η κατάληψη της Καμπούλ από τους Ταλιμπάν θα μπορούσε να αποτελέσει την ευκαιρία που χρειαζόταν. Ο ίδιος αισθανόταν αρκετά ασφαλής στη βίλα ενός υψηλόβαθμου στελέχους των Ταλιμπάν. Περνούσε τον καιρό του κοιτώντας τον νυχτερινό ουρανό από το μπαλκόνι του, σε μια πόλη την οποία είχε συνηθίσει να ελέγχει επί χρόνια.

Τελικά, όμως, ο Αϊμάν αλ Ζαουάχρι δεν είχε πολλά μέρη για να κρυφτεί.