Γιατί μειωνόμαστε;

Την προηγούμενη εβδομάδα ανακοινώθηκαν από την Ελληνική Στατιστική Αρχή τα αποτελέσματα της απογραφής του 2021. Μπορεί το πολιτικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον να εστιάζεται στη μεταβολή των εδρών ανά εκλογική περιφέρεια, ωστόσο αυτή η πληροφορία δεν θα είναι διαθέσιμη πριν από το τέλος του έτους. Κι αυτό γιατί εκκρεμεί η ανακοίνωση του αριθμού των δημοτών ανά εκλογική περιφέρεια, ο οποίος εντέλει καθορίζει τις βουλευτικές έδρες. Συνεπώς, οι ενδιαφερόμενοι θα χρειαστεί να κάνουν λίγη υπομονή.

Αντιθέτως, τα προσωρινά στοιχεία του μόνιμου πληθυσμού που ανακοινώθηκαν είναι εξόχως σημαντικά και χρήζουν επισταμένης ανάλυσης και μελέτης. Η Ελλάδα εμφανίζει για δεύτερη συνεχή δεκαετία μείωση του πληθυσμού της. Συνολικά μετρηθήκαμε σχεδόν 400.000 λιγότεροι κάτοικοι. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της μείωσης του πληθυσμού, μια πόλη η οποία έχει αθροιστικά τον πληθυσμό του Βόλου, της Λάρισας και των Ιωαννίνων είναι σαν να εξαφανίστηκε από τον χάρτη.

Εντυπωσιακό και αντικείμενο προβληματισμού είναι η μείωση του πληθυσμού στην ελληνική ύπαιθρο. Με εξαίρεση την Αττική, στο σύνολο των υπόλοιπων περιφερειών της ηπειρωτικής Ελλάδας η μείωση του πληθυσμού είναι μεγαλύτερη από το εθνικό ποσοστό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Δυτική Μακεδονία όπου ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 10% μέσα σε 10 χρόνια.

Η μείωση του πληθυσμού δεν είναι ασφαλώς ελληνικό φαινόμενο. Είναι η τάση που επικρατεί σχεδόν στο σύνολο του δυτικού κόσμου και είναι αποτέλεσμα και του σύγχρονου τρόπου ζωής. Ειδικά όμως στην Ελλάδα η τελευταία απογραφή κατέδειξε πόσο πολύ η οικονομική κρίση επηρέασε τους δημογραφικούς δείκτες. Αξιοσημείωτο και πολύ προβληματικό είναι το γεγονός ότι η μείωση του αριθμού των παιδιών ανά οικογένεια δεν εξισορροπείται από τη ραγδαία αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Μπορεί δηλαδή χάρη στην εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης να ζούμε περισσότερο, αυτό όμως δεν αρκεί.

Στο σημείο αυτό βρίσκεται ο ρόλος του κράτους για τη δημιουργία μιας εθνικής στρατηγικής πολιτικής για το δημογραφικό ζήτημα. Πρέπει να εντοπιστούν οι λόγοι για τους οποίους οι νέες και οι νέοι είτε δεν δημιουργούν οικογένεια είτε, ακόμα και όταν τη δημιουργούν, περιορίζεται στο ένα ή το πολύ δύο παιδιά. Πρέπει να τεθεί συνολικά το θέμα της στέγης, των επαγγελματικών υποχρεώσεων των γονέων και ασφαλώς των οικονομικών απολαβών και ταυτόχρονα το κράτος να εγγυηθεί ένα σύγχρονο σύστημα παιδείας προσαρμοσμένο στις σημερινές ανάγκες – και ιδίως στα ωράρια – των γονέων.

Η κυβέρνηση της ΝΔ από τους πρώτους μήνες της θητείας της θέσπισε το επίδομα γέννησης παιδιού, ύψους 2.000 ευρώ. Ως δείγμα της σημασίας που αποδίδει στην οικογενειακή πολιτική, θεσμοθέτησε, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, θέση υφυπουργού με αρμοδιότητα τη δημογραφική και οικογενειακή πολιτική. Ηδη το υπουργείο Παιδείας εργάζεται συστηματικά για την επέκταση του ωραρίου του ολοήμερου σχολείου, ώστε αυτό να συμβαδίζει με τα ωράρια της εργασίας. Το υπουργείο Εργασίας διεύρυνε το δικαίωμα γονικής άδειας σε περισσότερους δικαιούχους και ξεκίνησε πιλοτικά να εφαρμόζει τον θεσμό των «νταντάδων της γειτονιάς». Η ψηφιοποίηση και ο εκσυγχρονισμός κρίσιμων για τους γονείς διαδικασιών (π.χ. λογοθεραπεία) μειώνει δραστικά τον χρόνο που χρειάζεται να δαπανά ένας γονέας σε ουρές του Δημοσίου. Απλοποιήθηκε η διαδικασία εγγραφής ενός παιδιού στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και συνεχίστηκε η ενίσχυση των δημόσιων και ιδιωτικών παιδικών σταθμών μέσω σχετικών προγραμμάτων.

Σαφώς, υπάρχουν πολλά να γίνουν ακόμα. Ομως το πρόβλημα είναι εδώ και απαιτεί λύσεις. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η κυβέρνηση αποδεικνύουν καθημερινά ότι μπορούν να ανταποκριθούν στα σημαντικά και τα δύσκολα με επιτυχία. Και το δημογραφικό είναι τέτοιο ζήτημα.

Ο Θοδωρής Λιβάνιος είναι υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης