Δεν χρειάζεται όραμα, αλλά κοινή λογική

Μιλώντας για την ιταλική πολιτική είμαι υποχρεωμένος να ξαναθυμίσω τον αστεϊσμό του Φλαϊάνο: «Η κατάσταση είναι βαριά, αλλά καθόλου σοβαρή». Δυστυχώς, η πρόσφατη κυβερνητική κρίση είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου σε μια παθογένεια που κρατά στην Ιταλία ήδη από την εποχή που η δημοκρατία αντικατέστησε τη μοναρχία. Είναι αλήθεια πως η δημοκρατία έχει σχετικά μικρή ιστορία στην Ιταλία και πως σε όλες τις δημοκρατικές χώρες υπάρχουν εκτροπές και κακές επιδόσεις, αλλά το δικό μας πολιτικό θέατρο έχει φτάσει στα όρια: ρίχνουμε μια κυβέρνηση κάθε χρόνο χωρίς να αναμορφώνουμε τον εκλογικό νόμο ώστε να χρησιμοποιείται όχι για τη σπατάλη δημόσιου χρήματος, αλλά ως ένα δημοφιλές εργαλείο που ευνοεί τη συμμετοχή και τη λήψη αποφάσεων.

Μιλάω ως εκπρόσωπος μιας γενιάς που χαρακτηρίζεται «αμφίβια»: γεννημένη και μεγαλωμένη ανάμεσα σε δύο κόσμους, τον παλιό και τον νέο, τον έντυπο και τον ψηφιακό – με αδιαφιλονίκητο μεταίχμιο την πτώση των Δίδυμων Πύργων στη Νέα Υόρκη. Είναι, λοιπόν, μια γενιά που κατηγορήθηκε συχνά ότι δεν έχει αίσθηση της πραγματικότητας, ότι μεγάλωσε χωρίς να ζήσει κάποιο τραύμα, ότι προσαρμόστηκε στην ψηφιακή ζωή σαν να ήταν η πραγματική, μόνο και μόνο για να ξυπνήσει απ’ τον λήθαργο εξαιτίας της Covid: αυτής της αποφασιστικής δοκιμασίας για την πραγματικότητά μας. Ισως όλα αυτά να είναι αλήθεια, αλλά ως συγγραφέας διαθέτω έναν έμφυτο και ανακουφιστικό ατομικισμό -πείτε το και αλαζονεία -, που με τοποθετεί εκτός εμβέλειας της γενιάς μου. Μπορώ να δω τα πράγματα μόνο με αυτόν τον αποσπασματικό τρόπο, τον καθόλου γενικευτικό και «ακτιβιστικό». Ειδικά για την πολιτική θα πρότεινα να απαλλαγούμε από την παλιά κατηγοριοποίηση Δεξιά, Κέντρο, Αριστερά, η οποία παραποιήθηκε σε όλο τον 20ό αιώνα. Το Κόμμα των Πέντε Αστέρων, με ηγέτη τον κωμικό Γκρίλο, γεννήθηκε μέσα από μια τέτοια απόπειρα, αλλά το διαβόητο «Fuck you» – που θα έσβηνε μια κι έξω την παλιά πολιτική τάξη – έγινε γρήγορα ένα γελοίο αστείο της stand-up κωμωδίας.

Στη δεκαετία του 1960 ορισμένοι ήθελαν τη φαντασία στην εξουσία. Ε, λοιπόν, εγώ δεν τη θέλω. Θα είχε νόημα να αναλάβουν οι καλλιτέχνες σε μία κοινωνία της φαντασίας (θα επρόκειτο για την περίφημη αυτονομία της τέχνης, η οποία θα απειλούνταν πλέον από τις παρεκτροπές του #metoo και της κουλτούρας της ακύρωσης). Από έναν πολιτικό, όμως, δεν περιμένω φαντασία ή ακόμη και όραμα – ακριβώς το αντίθετο. Απαιτώ απλώς την κοινή λογική. Δεν οφείλει να ασχολείται με τη δική μου ευτυχία, αλλά με τις λακούβες στους δρόμους (όσοι ξέρετε ή έχετε περάσει από τη Ρώμη, γνωρίζετε για ποιο πράγμα μιλάω). Δεν οφείλει να επικαλείται τη Δεξιά, το Κέντρο ή την Αριστερά, έτσι ώστε το εκλογικό πρόγραμμά του να μην πέφτει «θύμα» εκμετάλλευσης και η συζήτηση να πηγαίνει στο πρακτικό επίπεδο. Πρέπει να έχει αίσθηση ενός κράτους που μετατρέπει τους φόρους σε υπηρεσίες και την ίδια στιγμή να παρέχει στους πολίτες το ελεύθερο να μην ντρέπονται όταν ο ίδιος κατέχει ένα σκάφος ή δεύτερη παραθαλάσσια κατοικία. Η ευημερία και ο φιλελευθερισμός δεν πρέπει να είναι αντικρουόμενες έννοιες, όπως το φαντάστηκαν και οι πρόγονοί μας. Εδώ, σ’ εμάς, η δημοκρατία πρέπει να σταματήσει να είναι ιδανικό και να αρχίσει να γίνεται γεγονός.

Ο 48xρονος συγγραφέας Λούκα Ρίτσι ζει στη Ρώμη. Τα μυθιστορήματά του «Καλοκαίρι» και «Φθινόπωρο» (μτφ. Δήμητρα Δότση) κυκλοφορούν από τις εκδ. Μεταίχμιο