ΕΚΤ – Η Ιστορία επαναλαμβάνεται (;)

Πριν από δέκα χρόνια (παρά μερικές ημέρες), στην κορύφωση της κρίσης του ευρώ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θέτοντας τον δάκτυλον εις τον τύπον των ήλων ανέδειξε τον ισχυρό πολιτικό συμβολισμό του κοινού νομίσματος στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οπως χαρακτηριστικά τόνισε ο τότε επικεφαλής της ΕΚΤ Mario Draghi: «Οταν οι άνθρωποι μιλάνε για την ευθραυστότητα του ευρώ και την αυξανόμενη ευθραυστότητα του ευρώ […] υποτιμούν το μέγεθος του πολιτικού κεφαλαίου που επενδύεται στο ευρώ […] Θεωρούμε ότι το ευρώ είναι μη αναστρέψιμο […] Στο πλαίσιο της εντολής μας, η ΕΚΤ είναι έτοιμη να κάνει οτιδήποτε χρειαστεί για να διαφυλάξει το ευρώ. Και, πιστέψτε με, αυτό θα είναι αρκετό».

Με τα λόγια αυτά, ο Draghi διαφύλαξε τη «νομισματική ειρήνη» στην περιφέρεια της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης. Παράλληλα, υπονόησε ότι η βασική διαφορά του ευρωσυστήματος από προγενέστερα διεθνή νομισματικά συστήματα είναι ότι τα νομίσματα των κρατών – μελών της Ευρωζώνης αντικαταστάθηκαν από το ευρώ, σε αντιδιαστολή τόσο με τον «κανόνα του χρυσού» πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και με τον «κανόνα δολαρίου – χρυσού» μεταπολεμικά με τη συμφωνία του Bretton Woods, στο πλαίσιο των οποίων τα νομίσματα κυκλοφορούσαν κανονικά ενώ παρέμεναν συνδεδεμένα με το πολύτιμο μέταλλο είτε απευθείας είτε μέσω του αμερικανικού δολαρίου ως νομίσματος «άγκυρας», αντιστοίχως.

Καθώς η καταλυτική παρέμβαση της ΕΚΤ εκείνον τον Ιούλιο του 2012 επιβεβαίωσε περίτρανα τη ρήση του πρώην διοικητή της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) Ben Bernanke, ότι η νομισματική πολιτική είναι 98% λόγια και μόνο 2% δράση, η ανακοίνωση του προγράμματος «Οριστικών Νομισματικών Συναλλαγών» (OMT) τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους επέδρασε ως απολύτως αξιόπιστη απειλή κατά των κερδοσκοπικών πιέσεων στα κυβερνητικά ομόλογα των χωρών – μελών της ευρωζώνης. To ύστατο όπλο στη μάχη για τη διαφύλαξη του ευρώ, όπως χαρακτήρισε το εν λόγω πρόγραμμα ο προκάτοχος του Bernanke στο τιμόνι της Fed, Alan Greenspan, λειτούργησε επικοινωνιακά, χωρίς να χρειαστεί ποτέ μέχρι και σήμερα να ενεργοποιηθεί στην πράξη.

Στο πλαίσιο αυτό, δέκα χρόνια μετά και με το πληθωριστικό περιβάλλον πλέον να κυριαρχεί, η διεύρυνση των περιθωρίων κινδύνου (spreads) των κυβερνητικών ομολόγων, η οποία χαλαρώνει τις δυνάμεις συνοχής εντός του ευρώ εγκυμονώντας διαταραχές στις οικονομίες των πιο ευαίσθητων στον επιτοκιακό κύκλο κρατών – μελών του, επαναφέρει – τηρουμένων των αναλογιών – την ανάγκη παρέμβασης εκ μέρους της ΕΚΤ στη σημερινή συνεδρίαση. Απαιτείται ένας αξιόπιστος «μηχανισμός προστασίας μετάδοσης» της νομισματικής πολιτικής (transmission protection mechanism), όπως τον χαρακτήρισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας στο πρόσφατο συνέδριο του Economist.

Με ένα tweet, ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ Olivier Blanchard διατύπωσε ως μάθημα ιστορίας ότι όσο μεγαλύτερο είναι το ποσό που μια κεντρική τράπεζα δεσμεύεται αξιόπιστα να ενεργοποιήσει προκειμένου να αποτρέψει μια αυτοεκπληρούμενη διεύρυνση των spreads, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να χρειαστεί να το χρησιμοποιήσει και κατά συνέπεια τόσο πιθανότερο να πετύχει. Αντίθετα, όσο μικρότερο είναι το ποσό, τόσο πιθανότερο είναι να χρειαστεί να το χρησιμοποιήσει και να αποτύχει.

Σε κάθε περίπτωση – για να θυμηθούμε τον Mark Twain – η Ιστορία, ακόμα και αν δεν επαναλαμβάνεται, μακροπρόθεσμα ομοιοκαταληκτεί. Το ευρώ παραμένει, πρώτα και κύρια, πολιτικό εγχείρημα. Και η νομισματική ειρήνη, πολύτιμη.

Ο Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών, συγγραφέας του βιβλίου «Οικονομικός Πόλεμος και Νομισματική Ειρήνη» (εκδόσεις Ι. Σιδέρης, πρόλογος Γιάννης Στουρνάρας) και συν-συγγραφέας (με τον Σπύρο Βλιάμο) του βιβλίου «Κεντρικές Τράπεζες» (εκδόσεις Παπαδόπουλος)