Η Κύπρος και το σχέδιο Ανάν

Αγαπητέ κύριε Παπαχρήστο,

Διάβασα με ενδιαφέρον τις απόψεις που διατυπώνετε στο σημείωμά σας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» περί Κύπρου και σχεδίου Ανάν και ομολογώ ότι αν και από καιρό αποφεύγω πλέον τον δημόσιο διάλογο επί των «εθνικών» λεγομένων θεμάτων, δεν αντιστάθηκα στον πειρασμό να προβάλω την altera pars του ζητήματος, προσθέτοντας μία ακόμα βαρετή επιστολή στο ταχυδρομείο σας.

Στο πλαίσιο αυτό, έκρινα ότι η τριακονταετής ενασχόλησή μου με το Κυπριακό (1974-2004) με ενδεκαετή θητεία στη Λευκωσία, πολυετείς πρεσβευτικές διαπιστεύσεις στη Μ.Α. ΝΑΤΟ, την πρεσβεία Ουάσιγκτον, τη Μ.Α. ΟΗΕ και τέλος ως ευρωβουλευτής, την εποχή ακριβώς του επίμαχου σχεδίου Ανάν, δικαιολογούν και ίσως νομιμοποιούν την εκ μέρους μου παρουσίαση των όποιων επιφυλάξεών μου τις οποίες ελπίζω να αξιολογήσετε με κατανόηση.

Εχοντας, λοιπόν, πρωτοστατήσει τολμώ να πω, σε συνεργασία και με τον αείμνηστο πρόεδρο Τάσο Παπαδόπουλο, στην επίκριση και προβολή των αρνητικών παραμέτρων του διαβόητου αυτού σχεδίου «λύσεως» του Κυπριακού, διερωτήθηκα συχνά στη συνέχεια αν και τι κερδίσαμε και αν και τι χάσαμε από την απορριπτική έκβαση του σχετικού δημοψηφίσματος.

Και μολονότι η «απολυτότης» δεν συνάδει πάντα με την ανάλυση διπλωματικών προβλημάτων, εντούτοις θεωρώ ότι η απάντηση στα ερωτήματα αυτά είναι απλή: φρονώ δηλαδή ότι η συνδυασμένη και «σφαιρική» απάντηση από καθαρά ελληνικής – ελλαδικής και ελληνοκυπριακής – πλευράς για τα κέρδη και τις ζημίες της απορρίψεως του σχεδίου Ανάν από το 76% των Ελληνοκυπρίων είναι με λίγες λέξεις ότι κερδίσαμε όλα όσα, πολλά και σοβαρά, θα είχαμε χάσει αν η απόφαση της λαϊκής ετυμηγορίας ήταν αντίθετη. Και εξηγούμαι:

Πρωταρχικά κερδίσαμε τη διατήρηση της κυρίαρχης και μόνης διεθνώς αναγνωρισμένης Κυπριακής Πολιτείας. Ενα κέρδος θεμελιώδους σημασίας αφού και οι πιο ένθερμοι απολογητές του σχεδίου δεν τολμούν καν να διανοηθούν σήμερα, και πολύ περισσότερο να περιγράψουν την κατάσταση στην οποία θα είχαμε περιπέσει σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο αν το κυπριακό κράτος είχε αντικατασταθεί από το εξάμβλωμα που καθιέρωναν οι δυσνόητες και δυσλειτουργικές πρόνοιες των χιλιάδων σελίδων του σχεδίου, μεταξύ άλλων με έναν συμπαθή ίσως Σκανδιναβό να τέμνει ως Υπατος Κριτής τις ανεπίλυτες διαφορές των δύσμοιρων ιθαγενών.

Ειδικότερα κερδίσαμε τη διαφύλαξη της απόλυτης κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας επί των ελευθέρων περιοχών της νήσου που, άλλως, θα είχαν ενταχθεί στο εντελώς ετεροβαρές σχήμα της κατ’ ισομοιρίαν τουρκοκυπριακής συγκυριαρχίας επ’ αυτών, ενώ η τουρκοκυπριακή περιοχή θα παρέμενε ουσιαστικά, λόγω προβλεπομένων ειδικών προνομίων και «ιδιαιτεροτήτων» υπό τον μόνο τουρκοκυπριακό αλλά και τουρκικό έλεγχο χάρις στα κατοχικά στρατεύματα η σταδιακή αποχώρηση των οποίων μόνο ως αστεϊσμός θα μπορούσε να εκληφθεί.

Κερδίσαμε επιπρόσθετα την απολειστικότητα του όντως μοναδικού πλεονεκτήματος που είχε μόλις εξασφαλίσει η Κύπρος με την ένταξή της στην ΕΕ και που της παρέχει τη δυνατότητα να «ακούγεται» αποτελεσματικά μόνον η δική της φωνή (και η δική μας) στην υπεράσπιση των δικαίων της.

Δεν χάσαμε, εξάλλου, όπως λέγεται, την οποιαδήποτε ευκαιρία «λύσεως» του Κυπριακού. Το συγκεκριμένο άλλωστε σχέδιο ουδέν το καινοφανές ή πρωτότυπο περιλαμβάνει όπως φάνηκε να πιστεύει η απληροφόρητη μερίδα της ελληνικής και διεθνούς κοινής γνώμης. Πρόκειται αντιθέτως για μία λεπτομερέστερη βέβαια και πιο ολοκληρωμένη τεχνικά αλλά κατ’ ουσίαν ταυτόσημη εκδοχή πολλών αναλόγων «ευκαιριών» του παρελθόντος που όλες επιζητούσαν να «κλείσουν» αντί να λύσουν το πρόβλημα, νομιμοποιώντας και μονιμοποιώντας τα τετελεσμένα της βίας. Γιατί όλες, όπως η «αξιολόγηση» Waldheim το 1981, οι «δείκτες de Cuellar» το 1983, η «documentation» του ΓΓ το 1985, το «draft framework agreement» το 1986, η «δέσμη ιδεών» του Butros-Ghali το 1992 για να μνημονεύσω τις σημαντικότερες συναφείς προσπάθειες των προκατόχων του κ. Ανάν εστερούντο ακριβώς τα στοιχεία που θα καθιστούσαν μία λύση «δίκαιη και βιώσιμη» σύμφωνα με την πάγια απαίτησή μας αλλά και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ. Και παρεμπιπτόντως διερωτώμαι στο σημείο αυτό πόσοι άραγε από τους κατά καιρούς αναλυτές έχουν μελετήσει σε βάθος όλα αυτά τα σχέδια ή τα έχουν καν φυλλομετρήσει.

Ως Ελλάς κερδίσαμε μακροπρόθεσμα την αποφυγή υιοθετήσεως δυσμενούς λύσεως του Κυπριακού την οποία θα έσπευδε να επικαλεσθεί διεθνώς η Τουρκία για να στοιχειοθετήσει αξιώσεις και αιτιάσεις της σχετικά με τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης.

Κερδίσαμε, τέλος, για ό,τι αυτό αξίζει στη διεθνή πολιτική πραγματικότητα, την κατοχύρωση της εθνικής αξιοπρέπειας μέσω μιας λαϊκής επιλογής που έστειλε μήνυμα αντιστάσεως στις έξωθεν πιέσεις και επιταγές και που εξισορρόπησε κάπως την παράπλευρη απώλεια από την εικόνα του διχασμένου, σχεδόν, Ελληνισμού και της απροκάλυπτης ενθουσιώδους υποδοχής ή της προσχηματικά ποντιοπιλατικής ανοχής του επίμαχου σχεδίου στον ελλαδικό πολιτικό χώρο.

Χωρίς, εν τέλει, να αποτελεί αυτό άμεση συνέπεια του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος, κερδίσαμε από την όλη περιπέτεια αφενός το μάθημα της αποφυγής στο μέλλον κάθε είδους ανεξέλεγκτης επιδιαιτησίας και αφετέρου την εφεξής υποχρέωση υποβολής οποιουδήποτε «σχεδίου λύσεως» στην έγκριση του κυπριακού λαού.

Και επειδή σημείωσα στο άρθρο σας την απορία σχετικά με τη θέση του Κ. Καραμανλή έναντι του σχεδίου Ανάν καταθέτω την προσωπική εμπειρία μου για το τηλεφώνημα που έλαβα ως ευρωβουλευτής της ΝΔ από τον τότε ΥΠΕΞ Π. Μολυβιάτη, ο οποίος μου μετέφερε κυβερνητική και κομματική οδηγία να υπερψηφίσω στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου ψήφισμα που απαιτούσε από την κυπριακή κυβέρνηση, υπό την απειλή του επιτρόπου Εξωτερικών Υποθέσεων προωθήσεως των τουρκικών στρατευμάτων, να αποδεχθεί το σχέδιο Ανάν. Επισημαίνω ότι οι οδηγίες αυτές ήταν σε πλήρη αντίφαση με τη δημόσια «ουδέτερη» στάση της ελληνικής κυβερνήσεως, που άφηνε – υποτίθεται – την ανεπηρέαστη απόφαση στους Ελληνοκυπρίους, σε αντίθεση με τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως που απροσχημάτιστα είχε ταχθεί υπέρ της υπερψηφίσεως του σχεδίου.

Για τη «μικρή ιστορία» προσθέτω ότι το ψήφισμα αυτό εγκρίθηκε την επομένη στην Ολομέλεια με την ψήφο 600 περίπου ευρωβουλευτών όλων των παρατάξεων ενώ καταψηφίσθηκε μόνο από τον υποφαινόμενο και τους ευρωβουλευτές του ΚΚΕ σε αντίθεση με όλους τους υπόλοιπους ευρωβουλευτές της ομάδος της ΝΔ και τους συναδέλφους τους του ΠΑΣΟΚ.

Αναφερόμενος τέλος στις θέσεις που διετύπωσε ο φίλος κ. Βαληνάκης στις  29/4/1989 σημειώνω ότι και από πλευράς μου είχα από καιρό επιχειρηματολογήσει σχετικά με ανάλογες απόψεις, η ανάλυση όμως των οποίων εκφεύγει των ορίων του παρόντος.

Λυπάμαι αν σας κούρασα και ευχαριστώ για την κατανόηση.

Ο Χρήστος Γ. Ζαχαράκις είναι πρέσβης ε.τ.