Στο έλεος βανδάλων η Αγια-Σοφιά

Το ρεκόρ συνωστισμού στην Αγία Σοφία είναι αιτία φθοράς του μνημείου, σημειώνει η γαλλική «La Croix» στο χθεσινό δημοσίευμά της, εξηγώντας ότι η μετατροπή της περίφημης βυζαντινής βασιλικής σε τζαμί έχει πολλαπλασιάσει τον αριθμό των επισκεπτών, χωρίς οι Αρχές να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για την αποφυγή ζημιών.

Το εμβληματικό κτίριο της Κωνσταντινούπολης, που βρίσκεται σε έναν από τους επτά λόφους της πόλης, στην άκρη του Βοσπόρου, η βυζαντινή βασιλική που εγκαινιάστηκε το 537 από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, εξακολουθεί να διατηρεί τους υψηλούς συμβολισμούς του. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του τηλεοπτικού καναλιού Open, τα τουρκικά αντιπολιτευτικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι χάθηκε έμβλημα από την αυτοκρατορική πύλη της Αγίας Σοφίας και ότι το μνημείο έγινε πάλι στόχος απερίσκεπτων ατόμων. Με δεδομένο ότι πρόκειται για ιερό χώρο, οι τούρκοι επισκέπτες του μνημείου ξηλώνουν κομμάτια της αυτοκρατορικής πύλης της Αγίας Σοφίας για να τα κρατήσουν ως φυλαχτά. Τα τουρκικά μέσα μάλιστα τονίζουν πως οι Αρχές Ασφαλείας της Αγίας Σοφίας δεν κάνουν τίποτα για να αποφευχθούν αυτές οι προκλήσεις φθοράς του μνημείου.

Οι καταστροφές στην Αγία Σοφία συνεχίζονται. Δύο χρόνια μετά τις 10 Ιουλίου 2020, όταν ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί με μια υπολογισμένη κίνηση στην προσπάθειά του να διχάσει την τουρκική πολιτική αντιπολίτευση και να εδραιώσει τις φωνές των συντηρητικών και των εθνικιστών.

Με αφορμή αυτή τη μετατροπή του μνημείου η δηλητηριώδης ομιλία που εκφώνησε τότε ο Αλί Ερμπάς, ο πρόεδρος της ισχυρής διεύθυνσης θρησκευτικών υποθέσεων, είχε εκληφθεί από ορισμένους ως εκδίκηση και προσβολή προς τον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας Μουσταφά Κεμάλ. Ως υποστηρικτής της πολεμικής ανεξιθρησκίας και ενός πολύ αυστηρού θρησκευτικού πλαισίου ο Κεμάλ είχε μετατρέψει τους εκκλησιαστικούς χώρους του μνημείου σε μουσείο το 1934. Ομως τα τελευταία χρόνια η Αγία Σοφία έχει επίσης χρησιμεύσει ως σκηνικό σε θεάματα ήχου και φωτός που παρουσιάστηκαν για να εορταστεί η πτώση της Κωνσταντινούπολης και η κατάκτησή της από τους Οθωμανούς το 1453. Ηταν η ιδανική ευκαιρία ώστε να ενθουσιαστεί ο νεοοθωμανικός ιστός που πρόσκειται φιλικά στον τούρκο πρόεδρο. Ομως η μετατροπή του μουσείου σε τζαμί δεν ωφέλησε το κτίριο και εδώ και αρκετούς μήνες ακούγονται φωνές διαμαρτυρίας στην Τουρκία που παραπονούνται για τις ζημιές που υφίσταται.

Η γαλλική «La Croix» αναφέρει επίσης ότι τον περασμένο Απρίλιο φωτογραφίες που εμφανίστηκαν στον Τύπο και στα δίκτυα καταγράφουν τις σημαντικές ζημιές σε μία από τις κύριες εισόδους του ναού. Ο Σερίφ Γιασάρ, πρόεδρος της Ενωσης Τέχνης και Ιστορίας και δημιουργός των συγκεκριμένων φωτογραφιών, αναφέρει: «Σύμφωνα με όσα μου είπαν άνθρωποι που εργάζονται στον χώρο, ορισμένοι επισκέπτες επενδύουν αυτήν την πόρτα με μια μυστικιστική αύρα και αποσπούν οικειοθελώς κομμάτια της για να τα πάρουν μαζί τους. Στο εξής μου απαγορεύτηκε να βγάζω φωτογραφίες επί τόπου, ενώ τουρίστες και πιστοί έχουν το δικαίωμα να φωτογραφίζουν. Προσπάθησαν μάλιστα να με εκφοβίσουν βάζοντάς με να περάσω ένα απόγευμα στην αστυνομία».

Αλλες φωτογραφίες τεκμηριώνουν τις σκόπιμες φθορές σε ορισμένους τοίχους, όπου οι επισκέπτες έξυναν την επίστρωση για να γεμίσουν πλαστικές σακούλες με αυτά τα κομμάτια. Ενώ κάποιες άλλες ζημιές συνέβησαν τυχαία, όπως τα ιστορικά μάρμαρα που έσπασαν σε πολλά σημεία από το βαρύ μηχάνημα που χρησιμοποιήθηκε για τον καθαρισμό των δαπέδων.

Για την αρχιτέκτονα Zeynep Ahunbay, ειδική στην ιστορική αποκατάσταση, η οποία συμμετέχει στην επιστημονική επιτροπή που έχει συσταθεί για να επιτηρεί το κτίριο, η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στην πολυπληθή και συχνή πρόσβαση στους χώρους, η οποία έχει εκτιναχτεί μετά τη μετατροπή του ναού σε τζαμί. Με το πλήθος μερικές φορές να φτάνει τα 100.000 άτομα την ημέρα, όπως την ώρα του Aïd-El-Fitr, του εορτασμού που σηματοδοτεί το τέλος του μήνα του Ραμαζανιού.

«Θα έπρεπε να διαχειριζόμαστε καλύτερα τις εισόδους και να υποδεχόμαστε λιγότερους ανθρώπους ταυτόχρονα στο εσωτερικό, αυξάνοντας παράλληλα τον αριθμό των φρουρών», εκτιμά. Οι συστάσεις της αρχιτέκτονος έχουν σταλεί στα αρμόδια υπουργεία. Η UNESCO, η οποία επίσης παρακολουθεί αυτή την τοποθεσία που έχει χαρακτηριστεί ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από το 1985, καλείται να αποφασίσει για τις συνθήκες διατήρησης του κτιρίου, με βάση μια έκθεση που υποβλήθηκε με έναν χρόνο καθυστέρηση από την Τουρκία, τον περασμένο Φεβρουάριο. Ο πολιτιστικός οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών επρόκειτο να εκδώσει τα συμπεράσματά του στην ετήσια συνεδρίαση της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς, η οποία ήταν αρχικά προγραμματισμένη στη Ρωσία στα τέλη Ιουνίου. Ομως η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ανέβαλε τη συνάντηση.