Στη Μέση Ανατολή, που αλλάζει ταχύτατα

Ο Τζο Μπάιντεν έχει καταστήσει σαφές ότι η Μέση Ανατολή δεν αποτελεί προτεραιότητα για την κυβέρνησή του: Ουκρανία, Κίνα και οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ αποτελούν πιο επιτακτικά ζητήματα. Παρ’ όλα αυτά, από τη στιγμή που το Air Force One προσγειώθηκε στο Τελ Αβίβ, για την πρώτη του περιοδεία στην περιοχή ως πρόεδρος, ο Μπάιντεν βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα ταχέως μεταβαλλόμενο – και ακόμη ασταθές – μέρος του πλανήτη.

Καθώς πλησίαζε το ταξίδι του Μπάιντεν, αυτό που κυριαρχούσε ήταν οι ειδήσεις αναφορικά με την σε εξέλιξη αμυντική συνεργασία ανάμεσα στο Ισραήλ και αρκετούς από τους γείτονές του, με στόχο την αντιμετώπιση της απειλής που αντιπροσωπεύει η αυξανόμενη στρατιωτική ισχύς του Ιράν και των συμμάχων του στην περιοχή. Μπαχρέιν, Ιορδανία και Αίγυπτος – όπως επίσης η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, δύο χώρες με τις οποίες το Ισραήλ δεν διατηρεί επίσημες διπλωματικές σχέσεις – φέρονται να ήταν ανάμεσα στους συμμετέχοντες στις μυστικές συνομιλίες με ισραηλινούς στρατιωτικούς, που διεξήχθησαν στο αιγυπτιακό θέρετρο του Σαρμ-ελ-Σέιχ νωρίτερα φέτος.

Αν και οι αραβικές χώρες υποβάθμισαν ή αρνήθηκαν να σχολιάσουν το εάν η συνάντηση αυτή έλαβε χώρα, υψηλόβαθμοι ισραηλινοί αξιωματούχοι διεμήνυαν την παραμονή της επίσκεψης Μπάιντεν ότι η ηγεσία των ΗΠΑ διευκόλυνε «τις αναβαθμισμένες επαφές» ανάμεσα στο Ισραήλ και τους εταίρους του στην περιοχή τους τελευταίους μήνες, καθώς και ότι γίνονται σταδιακά βήματα προς την κατεύθυνση της ομαλοποίησης των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία.

Σημειώνεται πως η αναθέρμανση των σχέσεων ανάμεσα σε δύο από τα πιο ισχυρά κράτη της Μέσης Ανατολής οικοδομείται πάνω στον καμβά των Συμφωνιών του Αβραάμ, που συνάφθηκαν με τη βοήθεια της κυβέρνησης Τραμπ ανάμεσα στο Ισραήλ, από τη μία και τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, το Μαρόκο και το Σουδάν, από την άλλη.

Μάλιστα, οι συμμετέχοντες στη διάσκεψη του Σαρμ ελ-Σέιχ φέρονται να συμφώνησαν επί της αρχής στον συντονισμό των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης που διαθέτουν όταν εντοπίζονται απειλές από τον αέρα, ενώ συζήτησαν πιθανές διαδικασίες λήψης αποφάσεων αναφορικά με το ποια χώρα θα δίνει εντολή στις δυνάμεις της να εγκλωβίζουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη, και βαλλιστικούς ή άλλους πυραύλους.

Ορισμένοι ανησυχούν, βεβαίως, ότι η επισημοποίηση οποιωνδήποτε μηχανισμών ασφαλείας θα μπορούσαν να ωθήσουν το Ιράν στη γωνία, σε μια στιγμή που Τεχεράνη και Ουάσιγκτον προσπαθούν ακόμη να διασώσουν τη διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν την οποία κατήργησε ο Τραμπ το 2018. «Ολη αυτή η συζήτηση που γίνεται για ένα περιφερειακό σύμφωνο, κάτι σαν ένα ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής – πάει το θέμα πολύ μακριά. Είναι ακόμη εφικτό να εμπλέξουμε το Ιράν στις συνομιλίες και αυτό θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα για κάθε ενδιαφερόμενο», σχολιάζει ο Αμπντουλκαλέχ Αμπντουλά, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο πανεπιστήμιο των ΗΑΕ.

Οσον αφορά στους Παλαιστίνιους, σε μια γειτονιά στην οποία κυριαρχεί η ρευστότητα, η Σαουδική Αραβία – διαβόητη για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εσωτερικό της και για τον πόλεμο στην Υεμένη – αποτελεί σήμερα ίσως τον πιο άμεσο σύμμαχό τους. Το Ριάντ εμφανίζεται να έχει ως σημείο αναφοράς μια ειρηνευτική πρωτοβουλία της Αραβικής Λίγκας, από το 2002, η οποία απαιτεί να μπει ένα τέλος στην κατοχή πριν απ’ την αποκατάσταση επίσημων σχέσεων με το Ισραήλ.