Καιρός να μπουν κανόνες στα ξένα funds

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται και στην Ελλάδα μια μαζική έλευση ξένων ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων (Private Equity Funds, PEF), τα οποία τοποθετούνται είτε στην αγορά ακινήτων είτε σε τράπεζες και ελληνικές επιχειρήσεις. Συνήθως η προέλευσή τους και η ιδιοκτησιακή ταυτότητα είναι άγνωστη, όπως επίσης και η πραγματική εταιρική δομή – αν έχουν φυσικά και δεν είναι απλώς βιτρίνα. Στόχος τους είναι η απόκτηση εγχώριας περιουσίας σε κατοικίες ή τουριστικά ακίνητα, η οποία μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις συνδυάζεται με την αυτόματη απόκτηση ελληνικού διαβατηρίου (η λεγόμενη «Χρυσή Βίζα»). Σε άλλες περιπτώσεις στοχεύουν στην αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων και τη γρήγορη δημιουργία υπεραξίας, την οποία μετά σπεύδουν να ρευστοποιήσουν και να απέλθουν από την ελληνική οικονομική σφαίρα.

Παρόμοιες ανησυχητικές πρακτικές είχαν αναπτυχθεί χωρίς κανόνες και περιορισμούς και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Πρόσφατα όμως άρχισε να διαμορφώνεται μια ανησυχία για τις ανεξέλεγκτες πρακτικές τους, την τάση τους να αποχωρούν αιφνιδιαστικά από τις αγορές στην πρώτη εκδήλωση μιας αναταραχής, καθώς και για την προσπάθεια διείσδυσής τους σε εθνικά ευαίσθητους τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, η αμυντική βιομηχανία, η υγεία, ο επισιτισμός, τα μέσα ενημέρωσης κ.λπ.

Για παράδειγμα, το 2020 στην Ισπανία ανεστάλη το καθεστώς απελευθέρωσης σε στρατηγικούς τομείς, όπως η δημόσια ασφάλεια και η υγεία. Στην Ιταλία ο νόμος απαγόρευσε τη διείσδυση κινεζικών συμφερόντων στις τηλεπικοινωνίες και τους τομείς Αμυνας και Εθνικής Ασφάλειας. Στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, θεσπίστηκαν αυστηρότεροι κανόνες για τις ξένες επενδύσεις και εξαγορές, ενώ Λιθουανία και Ουγγαρία επέβαλαν κανόνες και απαγορεύσεις σε επενδύσεις που έχουν να κάνουν με ηλεκτρισμό και φυσικό αέριο. Σταδιακά έχει αρχίσει να διαμορφώνεται ένα καθεστώς ελέγχου και για τις αγορές ακινήτων σε χώρες της ΕΕ από τα ξένα επενδυτικά κεφάλαια.

Στην Ελλάδα, η άφιξη των funds αντιμετωπίστηκε ως ένα υποκατάστατο εισροής επενδυτικών κεφαλαίων κατά την περίοδο των Μνημονίων όταν η οικονομία υπέφερε από μεγάλη έλλειψη ρευστότητας. Πλην όμως, η αποδοχή τους έγινε άκριτα, χωρίς καμία αξιολόγηση των επιπτώσεων που είχαν στις ελληνικές επιχειρήσεις και την ακίνητη περιουσία. Ετσι σήμερα η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει ένα διπλό κίνδυνο:

Πρώτος κίνδυνος που διαρκώς πολλαπλασιάζεται είναι η απόκτηση μεγάλης ακίνητης περιουσίας από άγνωστους ξένους επενδυτές, με άδηλες προθέσεις αξιοποίησής της και μελλοντικής μεταβίβασης σε άλλους ιδιοκτήτες. Σε πολλές περιπτώσεις, η υπερ-συγκέντρωση ιδιοκτησίας μπορεί να επηρρεάσει τον χαρακτήρα εξέλιξης μιας τουριστικής περιοχής ή να αλλοιώσει τη σύνθεση του πληθυσμού σε περιοχές εθνικής ευαισθησίας (όπως για παράδειγμα στη Θράκη).

Δεύτερος κίνδυνος είναι ότι σε περιπτώσεις εξαγοράς επιχειρήσεων, ενδέχεται να επηρεαστεί η βιωσιμότητα των επενδύσεων από τη «βιασύνη» κλειδώματος υπεραξίας. Η υψηλή πιθανότητα αιφνίδιας εξόδου από μία αγορά, κάνει την πορεία των ελληνικών επιχειρήσεων πιο ευάλωτη στον κίνδυνο εξωτερικών διαταραχών. Ηδη, με αφορμή την ενεργειακή κρίση, πολλά funds άρχισαν να αποχωρούν από την ελληνική αγορά.

Για να αντιμετωπιστούν παρόμοιοι κίνδυνοι χρειάζεται άμεση ενίσχυση των κανόνων φορολογικής και ιδιοκτησιακής διαφάνειας ιδιαίτερα για επενδυτικά funds προερχόμενα από τις αναδυόμενες αγορές της Ανατολής και άλλες χώρες εκτός ΕΕ. Επίσης πρέπει να υπάρξει νομοθετική πρόβλεψη προστασίας της εγχώριας ακίνητης περιουσίας από τους κινδύνους της υπερσυγκέντρωσης, καθώς και αποφυγής της ανεξέλεγκτης απόκτησης επιχειρήσεων με κίνδυνο τη μαζική αφελληνοποίηση της ελληνικής παραγωγής. Μεταξύ άλλων πρέπει να καταργηθεί αμέσως το ταπεινωτικό καθεστώς της «χρυσής βίζας» που αμέσως κάνει Ελληνες της ημετέρας παιδείας μετέχοντες όσους έχουν φουσκωτό πορτοφόλι …

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είναι επικεφαλής του In Social, καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην υπουργός Οικονομικών