Ο Οργουελ και ο Κουτσούμπας

Στη συζήτηση που έγινε προχθές στη Βουλή είχε την τιμητική του και ο Οργουελ. Από αυτήν την από σπόντα οργουελολογία, το πιο ενδιαφέρον σημείο, κατά τη γνώμη μου, ήταν το σύντομο σχόλιο του συντρόφου Κουτσούμπα, γραμματέα του ΚΚΕ. Σε έξαρση βαρύθυμου πολιτικού κουτσαβακισμού λοιπόν, ο σύντροφος γραμματέας αναφέρθηκε στον Οργουελ με τον τρόπο που συνηθίζει το κόμμα του να προσεγγίζει τέτοιου είδους ζητήματα: «Αυτός ο τύπος (sic) ήταν καταδότης (sic) της αντίδρασης (sic)». Ως γνωστόν, κάθε καλό στέλεχος του ΚΚΕ, όταν δεν μπορεί να ερμηνεύσει με τα εργαλεία που διαθέτει ένα ζήτημα, έχει πάντα πρόχειρη τη λύση. Οι μεν άνθρωποι είναι χαφιέδες, καταδότες, αποστάτες, ιντελιτζενσερβίτες ή άνθρωποι της ασφάλειας (ακόμα και ο Σιάντος, ο ίδιος ο Ζαχαριάδης, και βέβαια ο Πλουμπίδης δεν γλίτωσαν κατά καιρούς τη ρετσινιά). Οσο για ένα γεγονός, όταν δεν μας αρέσει, δεν μας συμφέρει, ή δεν χωράει στα κουτάκια μας, είναι «ύποπτο» ή «προβοκάτσια».

Τυχαίνει να έχω ασχοληθεί αρκετά συστηματικά με το έργο του Οργουελ, ως μεταφραστής και γενικότερα επαγγελματίας του βιβλίου, αλλά και ως ενεργός πολίτης, με σαφείς όσο και επίμονες αναφορές στην Αριστερά, και ειδικότερα στο παρελθόν της και στην ιστορία της. Από τη μακρά αυτή εντρύφησή μου στο έργο του Οργουελ, αν υπάρχει ένα συμπέρασμα στο οποίο έχω καταλήξει, αυτό είναι η απέραντη, χωρίς όρους και όρια, πολιτική του εντιμότητα. Με άλλα λόγια, ο Οργουελ είχε αποφασίσει να λέει και να γράφει όσα διαπίστωνε (ενίοτε ιδίοις όμμασι, όπως όταν πολέμησε ως εθελοντής στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο) ή όσα αντιλαμβανόταν, αψηφώντας τις επιθέσεις και τις συκοφαντίες της πανίσχυρης τότε κομουνιστικής ορθοδοξίας. Κατάλαβε λοιπόν, σχετικά σύντομα, ότι ο σταλινισμός, ώριμο τέκνο του μπολσεβικισμού και διαχειριστής του λενινιστικού δόγματος «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», δεν είχε κανέναν ενδοιασμό να προσφεύγει στις πιο απάνθρωπες πρακτικές ή στις πιο κυνικές επιλογές προκειμένου να πετυχαίνει τους στόχους του. Τρία μόνο (λόγω και έλλειψης χώρου) μείζονα γεγονότα του 20ού αιώνα αρκούν για να επιβεβαιώσουν του λόγου το αληθές: οι ανθρωποφαγικές όσο και εκτρωματικές Δίκες της Μόσχας, η στάση των κομουνιστών απέναντι στους ετερόδοξους συντρόφους τους και τους αναρχικούς κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στην Ισπανία, και βέβαια το κατάπτυστο Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, με βάση το οποίο οι όπου Γης κομουνιστές βρέθηκαν το 1939-41 σύμμαχοι του Χίτλερ, υποχρεωμένοι να δηλώνουν ότι η σύγκρουση της ναζιστικής Γερμανίας με τις δυτικές δημοκρατίες ήταν «ενδοϊμπεριαλιστική σύγκρουση που δεν αφορά το προλεταριάτο».

Αυτά έβλεπε και ζούσε ο Οργουελ, μη διστάζοντας να τα καταγγέλλει με την πένα του, τόσο σε κάποια από τα δοκίμιά του όσο και με μείζονα λογοτεχνικά έργα του, όπως το 1984 και η Φάρμα των ζώων. Εχει ανάγκη ο Οργουελ από τη δική μου υπεράσπιση απέναντι στις ύβρεις του κάθε ορφανού του Στάλιν; Μάλλον όχι. Ωστόσο, καλό είναι να θυμόμαστε ότι ο σύντροφος Κουτσούμπας εκπροσωπεί το ΚΚΕ, κόμμα νόμιμο, κοινοβουλευτικό, επιδοτούμενο από τον κρατικό προϋπολογισμό, με διαχρονική παρουσία στην πολιτική ζωή του τόπου, το οποίο μάλιστα ψηφίζεται από το περίπου 5% του ελληνικού λαού. Αναρωτιέμαι αν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που -συχνά για συναισθηματικούς ή οικογενειακούς λόγους- ψηφίζουν ΚΚΕ συμφωνούν άραγε με πρακτικές που συμπυκνώνονται στο να χαρακτηρίζονται οι πολιτικοί αντίπαλοι, ακόμα και οι απλώς ετερόδοξοι αριστεροί (κυρίως αυτοί), «καταδότες της αντίδρασης».

Θα κλείσω με έναν διάλογο που είχα πριν από αρκετά χρόνια με έναν καλής πίστης νεαρό Κνίτη (δεν ξέρω τι έχει απογίνει). «Δηλαδή, εσύ είσαι αριστερός αλλά αντικομουνιστής;», με ρώτησε. «Οχι», απάντησα. «Είμαι αντικομουνιστής επειδή είμαι αριστερός». Ας μου συγχωρηθεί η αυθαιρεσία να προεξοφλώ την αντίδρασή του, αλλά πιστεύω ότι κάπως έτσι θα απαντούσε και ο Οργουελ στους κάθε λογής Κουτσούμπες.

Ο Ανδρέας Παππάς είναι επιμελητής εκδόσεων
και μεταφραστής