Η αποκωδικοποίηση ενός παραλογισμού

Ενας σοφός γνώριμός μου μού είχε πει κάποτε πως όταν βλέπω κάτι τελείως παράλογο θα πρέπει να υποψιαστώ ότι κάτι μού διαφεύγει. Μέσα από αυτό το πρίσμα τώρα σκέφτομαι τον Ρ.Τ. Ερντογάν, το «Μητσοτάκης γιοκ» και μερικές φράσεις της ομιλίας του την 11η Ιουνίου στην πόλη Βαν:

«Εγώ σε φιλοξένησα στην έπαυλη του Βαχντεντίν (του τελευταίου σουλτάνου και που είναι πολυτελέστατη), σου πρόσφερα τόσα και σε εκείνο το δείπνο συμφωνήσαμε ότι πλέον θα συνομιλούμε οι δύο χωρίς τη μεσολάβηση τρίτων. Πέρασαν 15-20 ημέρες και πας στην Αμερική και μιλάς κατά της Τουρκίας… Αυτά εμείς δεν τα μασάμε!.. Εμείς δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε την πολιτική της Δύσης… Αμάν, Θεέ μου! Tο ψέμα σε αυτούς (τους Δυτικούς) δεν έχει τέλος! Αυτοί δεν είναι τίμιοι. Η τιμιότητα υπάρχει στο δικό μας έθνος».

Ξέρουμε ότι οι Ινδιάνοι της Αμερικής επικύρωναν την ειρήνη καπνίζοντας την «πίπα της ειρήνης». Στον δυτικό κόσμο – και διεθνώς – η εθιμοτυπία διαφέρει. Ούτε κεράσματα ούτε πίπες! Οταν είναι να γίνει μια συμφωνία (π.χ., μια εμπορική συναλλαγή) οι δύο πλευρές συνομιλούν και αφού «τα βρουν» πάνε και το γιορτάζουν με ένα δείπνο και με ποτά.

Στην Τουρκία προηγείται η φιλοξενία. Τα καυτά θέματα και οι όροι της πιθανής συμφωνίας δεν θίγονται στο δείπνο. Ο τρόπος της φιλοξενίας είναι ένα μήνυμα προθέσεων και οι «πλουσιοπάροχες φιλοξενίες», των καλών προθέσεων. Ο Ερντογάν πιστεύει ότι έδειξε τις καλές του προθέσεις επειδή η φιλοξενία έγινε στην έπαυλη του Βαχντεντίν. Το ότι μετά ορισμένα αεροπλάνα πέταξαν πάνω από κάποια ελληνικά νησιά για αυτόν είναι ένα δευτερεύον θέμα μπροστά στη δική του κίνηση «καλής θέλησης».

Οσο για τη μη ανάμειξη τρίτων στις διμερείς σχέσεις, πρέπει να δούμε τι νοείται κατά τον Ερντογάν με τους «τρίτους». Στη σημερινή Τουρκία όπου οι Ευρασιάτες έχουν επιβάλει τις ξενοφοβικές τους απόψεις, η «Δύση» θεωρείται η δύναμη που επιβουλεύεται τα συμφέροντα της Τουρκίας: υποστηρίζει τους τρομοκράτες, οργανώνει πραξικοπήματα κατά της Τουρκίας, δημιουργεί οικονομικά προβλήματα κ.ά. Με τη μη ανάμειξη «αυτών»  στις ελληνοτουρκικές σχέσεις νοείται ότι η Ελλάδα δεν θα πορευθεί με την καθοδήγηση «αυτών» των τρίτων, ότι δεν θα γίνει «όργανό» τους και δεν θα στρατευθεί με τις κακές προθέσεις της «κακής Δύσης».

Αν λάβουμε υπόψη αυτή την τουρκική αντίληψη πραγμάτων, μια δεύτερη ανάγνωση της παραπάνω παραγράφου μπορεί να μη φαίνεται τελείως ακατανόητη. Σίγουρα δεν είναι παράλογη για πολλούς Τούρκους που δεν έχουν βιώσει τις δυτικές πρακτικές, συνήθειες, εθιμοτυπίες και τα διεθνή πρωτόκολλα. Οι παραδοχές, οι προσλήψεις και οι πεποιθήσεις του Ρ.Τ.  Ερντογάν δεν είναι σωστές αλλά έχουν τη «δική τους» ανατολίτικη λογική, τους δικούς τους κοινωνικούς κώδικες επικοινωνίας.

Βέβαια δεν είναι δυνατόν οι διεθνείς σχέσεις να διεξάγονται κάτω από την εποπτεία ανθρωπολόγων και κοινωνικών ψυχολόγων, ειδικευμένων για κάθε χώρα χωριστά! Αλλά μπορεί όταν γίνονται οι σχετικές αναλύσεις το τοπικό στοιχείο να λαμβάνεται υπόψη για να αποκωδικοποιούνται οι παραλογισμοί.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής