Τι συνέβη στη Μαδρίτη

Με την άρση του βέτο της Τουρκίας η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη άνοιξε τον δρόμο για την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας. Το μνημόνιο κατανόησης το οποίο υπέγραψαν οι υπουργοί Εξωτερικών των τριών κρατών επιτρέπει την ανάγνωσή του με τρόπους που εξυπηρετούν τις επικοινωνιακές ανάγκες όλων των μερών. Η Σουηδία και η Φινλανδία επιτυγχάνουν την ταχεία ένταξή τους στο ΝΑΤΟ με μια συμφωνία που μέχρι προ ολίγων ημερών έμοιαζε ανέφικτη. Η Τουρκία από την άλλη επιβάλλει στις δύο χώρες τη συνομολόγηση όρων που προασπίζουν τα τουρκικά συμφέροντα ασφαλείας. Αν αναζητήσει όμως μια απτή αλλαγή στη στάση Σουηδίας και Φινλανδίας, αυτή περιορίζεται στο άρθρο 7 του μνημονίου, στο οποίο οι δύο χώρες δεσμεύονται να άρουν κάθε περιορισμό στην εξαγωγή πολεμικού υλικού στην Τουρκία. Τα εμπάργκο στην εξαγωγή στρατιωτικού υλικού στην Τουρκία συνδέονται με την απόφαση αγοράς των ρωσικών συστοιχιών πυραύλων S-400 αλλά και τον πρόσφατο πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και περιορίζουν όχι μόνο τη στρατιωτική ικανότητα της Τουρκίας, αλλά έχουν μετατραπεί σε πρόσκομμα και για την περαιτέρω ανάπτυξη της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας.

Πέραν αυτού, δεν υπάρχει κάτι νεότερο στις δηλώσεις περί καταδίκης της τρομοκρατίας, δεδομένου ότι ο ορισμός της έννοιας παραμένει διαφορετικός στην Τουρκία, στη Σουηδία και στη Φινλανδία. Η αναφορά στο ΡΚΚ ως τρομοκρατική οργάνωση δεν γίνεται για πρώτη φορά και δεν αποτελεί κατά τούτο σημαντική επιτυχία της Τουρκίας, ενώ ενδιαφέρον έχει και η αποφυγή αναγνωρίσεως από τη Σουηδία και τη Φινλανδία της οργάνωσης των Κούρδων της Συρίας YPG-PYD καθώς και της οργάνωσης Γκιουλέν ως τρομοκρατικών. Πέραν τούτου η δήλωση Σουηδίας και Φινλανδίας περί συνεργασίας των Αρχών για την πάταξη της τρομοκρατίας και την έκδοση φυγάδων δεσμεύει την εκτελεστική εξουσία των δύο χωρών και μόνο αυτήν. Οπως και στην περίπτωση των οκτώ φυγάδων αξιωματικών στην Ελλάδα, οποιαδήποτε απόφαση εκδόσεως θα γίνει από τις δικαστικές Αρχές Σουηδίας και Φινλανδίας με τις εγγυήσεις της δικαστικής ανεξαρτησίας και του κράτους δικαίου που εξασφαλίζει το Σύνταγμα των δύο κρατών. Η σημασία του υπογεγραμμένου μνημονίου θα είναι εκεί περιορισμένη, αν όχι μηδαμινή.

Δεύτερη σημαντική εξέλιξη στη Μαδρίτη υπήρξε και η συνάντηση του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Η συνάντηση αποτελούσε πάγιο αίτημα της τουρκικής πλευράς, η κωλυσιεργία στην ικανοποίηση του οποίου αποτελούσε και βαρόμετρο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Η άρση του τουρκικού βέτο παρέσχε μια κατάλληλη ευκαιρία για την πραγματοποίηση της συναντήσεως, η οποία όμως δεν μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων. Τυχόν προσωπικές δεσμεύσεις και δηλώσεις του αμερικανού προέδρου δεν αρκούν για την αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής σε κρίσιμα ζητήματα, και ίσως δίνονται για αυτόν ακριβώς τον λόγο. Η απόφαση για την αναβάθμιση των τουρκικών αεροσκαφών F-16 δεν ανήκει μόνο στην αμερικανική κυβέρνηση αλλά και στο Κογκρέσο και εκεί η απήχηση της Τουρκίας βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό. Δεδομένων των λεπτών πολιτικών ισορροπιών στο Κογκρέσο ενόψει και των εκλογών του Νοεμβρίου, η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί εύλογα να προσάψει μια αποτυχία αλλαγής πολιτικής στην όντως μειωμένη επιρροή της στο νομοθετικό σώμα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ