Το νέο στρατηγικό πλαίσιο

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη ήταν μια από τις πλέον ιστορικές συνόδους στην ιστορία της Συμμαχίας και μαζί με αυτές που ακολούθησαν την 11η Σεπτεμβρίου από τις κρισιμότερες στη μετα-ψυχροπολεμική περίοδο. Δυστυχώς στον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα, λόγω της έμφασης στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, δεν βρέθηκε ο κατάλληλος χρόνος και χώρος για να αποτυπωθεί αυτή η σημαντικότητα της Συνόδου και οι αλλαγές που επιβεβαιώνει ή και φέρνει αυτή για την περιφερειακή αλλά και την παγκόσμια ασφάλεια.

Το ΝΑΤΟ είναι εδώ, είναι ενεργό και απαραίτητο. Η αποτρεπτική του ισχύς είναι κρίσιμο αμυντικό όπλο έναντι του αναθεωρητισμού και του επεκτατισμού των αυταρχικών δυνάμεων.

Για πρώτη φορά μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου η διεθνής τρομοκρατία δεν είναι η κύρια απειλή για την ασφάλεια. Το νέο Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ συνιστά μια κρίσιμη μετατόπιση στον τομέα της ιεράρχησης των απειλών. Η κύρια και άμεση απειλή για την ασφάλεια της Συμμαχίας και της Ευρώπης είναι η επιθετική και αναθεωρητική συμπεριφορά της Ρωσίας. Από μια μακρά εικοσαετία μη κρατικών απειλών περάσαμε και επίσημα σε μια νέα περίοδο παραδοσιακών απειλών, όπως είναι οι διακρατικοί πόλεμοι. Αξίζει να σημειωθεί πως το Δόγμα του 2010 προσέγγιζε τη Ρωσία ως Στρατηγικό Εταίρο. Μέσα σε αυτή την αλλαγή και μόνο αποτυπώνεται όλη η ένταση των αναταράξεων που βιώνουμε.

Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο ο σημαντικότερος ανταγωνιστής της Δύσης είναι η Κίνα. Αυτό αναδεικνύεται και από την αναφορά σε αυτή ως πρόκληση, όχι ακόμη ως απειλή. Μια αναφορά που είναι όμως ξεκάθαρο μήνυμα προς την Κίνα και αποτυπώνει χαρακτηριστικά τις διαφορετικές προσεγγίσεις και κουλτούρες μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ και της Κίνας: «Οι δεδηλωμένες φιλοδοξίες και οι καταναγκαστικές πολιτικές του Πεκίνου αψηφούν τα συμφέροντά μας, την ασφάλειά μας και τις αξίες μας». Είναι μια ξεκάθαρη αποτύπωση του παγκόσμιου ανταγωνισμού Δύσης και Κίνας, ο οποίος και θα καθορίσει την εξέλιξη του κόσμου τα επόμενα χρόνια.

Η ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας αλλάζουν ριζικά τις ισορροπίες στον βορειοανατολικό άξονα και κυρίως στην περιοχή της Βαλτικής. Δύο σημαντικές, ανεπτυγμένες χώρες, με αμυντικές δυνατότητες αλλά και εξωστρεφή εξωτερική πολιτική, ενισχύουν το ΝΑΤΟ. Σε αυτό συνέβαλε και η Ρωσία, η οποία «πέτυχε» ακριβώς το αντίθετο από αυτό που στόχευε απειλώντας αυτές τις δύο χώρες για ενδεχόμενη ένταξη στο ΝΑΤΟ.

Το ΝΑΤΟ παραμένει ο βασικός βραχίονας της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Τόσο το νέο Στρατηγικό Δόγμα όσο και η Στρατηγική Πυξίδα της ΕΕ που προηγήθηκε αποτύπωσαν επίσημα και θεσμικά αυτή τη διάσταση. Αυτό δεν σημαίνει πως η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ δεν θα προχωρήσει, αλλά γίνεται κρίσιμο να ενισχυθεί και άλλο η συνεργασία μεταξύ των δύο οργανισμών, στο πλαίσιο της Κοινής Ανακοίνωσης που καλύπτει ένα μεγάλο εύρος τομέων όπως είναι η συλλογική άμυνα, η κυβερνοασφάλεια, οι υβριδικές απειλές και η τρομοκρατία. Μια συνεργασία στη λογική της διαλειτουργικότητας και της συμπληρωματικής αξιοποίησης μέσων και δυνατοτήτων.

Καταληκτικά, πρέπει να τονιστεί πως η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στέλνει ένα ξεκάθαρο πολιτικό μήνυμα προς όλες τις αναθεωρητικές δυνάμεις που επενδύουν στη σκληρή ισχύ. Το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς θεσμοί είναι ξανά εδώ και στο κέντρο της προσπάθειας προάσπισης της συλλογικής άμυνας. Η σκοτεινή περίοδος της διακυβέρνησης Τραμπ που πλήγωσε τους διεθνείς θεσμούς βρίσκεται στο παρελθόν. Πρέπει όμως να γίνει κοινή συνειδητότητα πως η μάχη για τη δημοκρατία και τους θεσμούς είναι και μια παράλληλη μάχη για την ανεξαρτησία των κρατών και την παγκόσμια ασφάλεια. Μέσα από τη βαρβαρότητα της εισβολής της Ρωσίας και το θάρρος της αντίστασης των Ουκρανών πρέπει να προκύψει ένα νέο όραμα για την παγκόσμια ειρήνη.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ.