Το ανατολίτικο παζάρι του Ερντογάν

Επειτα από μια παρατεταμένη διελκυστίνδα, ο κ. Ερντογάν τελικά υποχώρησε και δέχτηκε την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Τα φίλια μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Τουρκία παρουσίασαν τη συμφωνία ως «νίκη του Ερντογάν». Η σουηδική και φινλανδική πλευρά, δε, υποστηρίζουν ότι δεν παραβίασαν τις συνταγματικές τους αρχές. Σίγουρο είναι ότι ο τούρκος πρόεδρος πήρε κάποια ανταλλάγματα. Πέραν της δέσμευσης συνεργασίας κατά της τρομοκρατίας και του τερματισμού του εμπάργκο όπλων προς την Τουρκία, εξασφάλισε την υπόσχεση υποστήριξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας για την «όσον το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη ανάμειξη της Τουρκίας στην Κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική Αμυνας και Ασφάλειας (ΚΕΠΑΑ), περιλαμβανομένης και της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα της PESCO για στρατιωτική κινητικότητα».

Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι το τριμερές μνημόνιο συναντίληψης που υπέγραψε η Τουρκία, η Σουηδία και η Φινλανδία δεν είναι μια νομικά δεσμευτική συμφωνία. Είναι ένα έγγραφο καλής θέλησης.

Η πιο σημαντική επιτυχία του κ. Ερντογάν, αν πρόκειται για επιτυχία, είναι η υπόσχεση που έλαβε από τον αμερικανό ομόλογό του για έγκριση παράδοσης F-16 από τις ΗΠΑ στην Τουρκία. Βεβαίως, και εδώ μόνο για μια υπόσχεση πρόκειται. Τον τελικό λόγο τον έχει το Κογκρέσο.

Στο πλαίσιο της Συνόδου του ΝΑΤΟ, Μπάιντεν και Ερντογάν συνομίλησαν τετ α τετ για μία ώρα περίπου. Μίλησαν για στήριξη της Ουκρανίας ενάντια στη ρωσική επιθετικότητα, αλλά και για διασφάλιση της εξαγωγής των ουκρανικών σιτηρών χωρίς εμπόδια. Οι δύο αρχηγοί κρατών μίλησαν και για τη σημασία της διατήρησης της σταθερότητας στο Αιγαίο και στη Συρία. Είναι γεγονός ότι τον τελευταίο καιρό υπάρχει μεγάλη ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η αυξημένη συνεργασία Ελλάδας – ΗΠΑ ενοχλεί τον τούρκο πρόεδρο. Ιδιαίτερα μετά την πρόσφατη επίσκεψη του έλληνα Πρωθυπουργού στις ΗΠΑ και την ομιλία που έκανε στο Κογκρέσο, ο κ. Ερντογάν εμφανίζεται ενοχλημένος και δεν διστάζει να αναπτύξει μια επιθετική ρητορική. Φαίνεται ότι ο κ. Ερντογάν θέλει να διατηρήσει την ένταση και τους υψηλούς τόνους με την Ελλάδα για να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους του στις επικείμενες εκλογές.

Ο αυξημένος ρόλος του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα και το αίτημα της Τουρκίας για συμμετοχή στην PESCO επαναφέρουν στο προσκήνιο το Κυπριακό, το οποίο αποτελεί εμπόδιο στην εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ ΝΑΤΟ και ΕΕ. Οπως πολύ σωστά ανάφερε ο Πρόεδρος Αναστασιάδης στο δείπνο ΕΕ – ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη, το Κυπριακό είναι μια «ανοιχτή πληγή» και η επίλυσή του θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα για τη σταθερότητα και ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής.

Στο καινούργιο γεωπολιτικό περιβάλλον που αναδύεται, ο δυτικός κόσμος συσπειρώνεται γύρω από το ΝΑΤΟ, σε έναν ανταγωνισμό κατά της Ρωσίας και της Κίνας. Η επίλυση των περιφερειακών ζητημάτων εντός της δυτικής οικογένειας, όπως το Κυπριακό, έχουν πλέον μεγαλύτερη σημασία γιατί διασφαλίζουν την ομαλή συνεργασία εντός του δυτικού κόσμου. Δεν είναι τυχαίο που ο Ερντογάν, παρά την κριτική που δέχτηκε στην Τουρκία, δεν μπορούσε να αποφύγει τη συνομιλία με τον Νίκο Αναστασιάδη.

Δυστυχώς, όμως, το Κυπριακό βρίσκεται σε απόλυτη στασιμότητα. Από το Κραν Μοντανά και μετά η τουρκική πλευρά άλλαξε στάση και κάνει πολιτική πρόταξης των δύο κρατών με κυριαρχική ισότητα, διαλύοντας κάθε προοπτική και ελπίδα για επανέναρξη της διαδικασίας των διαπραγματεύσεων. Είναι γεγονός, όμως, ότι και η ελληνοκυπριακή πλευρά αμφισβητεί την έννοια της πολιτικής ισότητας των δύο κοινοτήτων και την αποτελεσματική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στην ομοσπονδιακή Κύπρο.

Υπό αυτές τις περιστάσεις και ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων στην Τουρκία και την Κυπριακή Δημοκρατία, δεν αναμένεται καμία κινητικότητα για συνολική λύση του Κυπριακού. Αντίθετα, δεν αποκλείω να δούμε περαιτέρω σκλήρυνση της τουρκικής στάσης και προκλητικές ενέργειες…

O Νιαζί Κιζίλγιουρεκ είναι ευρωβουλευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας με το ΑΚΕΛ