«Σκεφτόμουν τη μουσική μέσα στη σοβιετική φυλακή»

Ο θρυλικός Μστισλάβ Ροστροπόβιτς τον χαρακτήριζε – δικαίως – ως τον «άσωτο υιό» του. Ο 74χρονος σήμερα Μίσα Μάισκι επιστρέφει ύστερα από χρόνια στην Αθήνα για να συμπράξει με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στις 2 Ιουλίου και μέσα από τα λόγια του αποδεικνύει ότι παραμένει νέος και γεμάτος όρεξη για ζωή.

Ποιο είναι όμως το μυστικό του; «Πιστεύω ότι οι μουσικοί είμαστε απίστευτα τυχεροί, από την άποψη ότι μπορούμε να συνδυάσουμε το επάγγελμά μας με το πάθος μας, αυτό που αγαπάμε και απολαμβάνουμε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Αυτό μάς δίνει ενέργεια. Κι αν είναι κανείς αρκετά ταλαντούχος ή τυχερός, μπορεί να μοιράζεται το πάθος του με άλλους ανθρώπους. Η αίσθηση πως οι άλλοι εκτιμούν και απολαμβάνουν αυτό που κάνεις σε γεμίζει ενέργεια και σε ενθαρρύνει να συνεχίσεις για όσο περισσότερο μπορείς».

Γεννημένος στη Λετονία, ο Μάισκι έφυγε από τη γενέτειρά του στην ηλικία των 14 για να σπουδάσει βιολοντσέλο στη Μόσχα. Οταν όλα έδειχναν ότι πρόκειται για έναν από τους πιο ταλαντούχους νέους μουσικούς της γενιάς του, η αδελφή του διέφυγε στο Ισραήλ και ο Μάισκι μπήκε αμέσως στο στόχαστρο των σοβιετικών αρχών. «Τα τελευταία δύο μου χρόνια στη Σοβιετική Ενωση ούτε καν μπόρεσα να δω το τσέλο μου, πόσω μάλλον να παίξω μουσική σε αυτό. Πέρασα τέσσερις μήνες στη φυλακή, άλλους δεκατέσσερις σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας και δύο μήνες σε ψυχιατρείο. Την ίδια στιγμή, αισθάνομαι ευγνώμων για τη μοίρα μου γιατί, παρόλο που δεν πήρα ποτέ το δίπλωμά μου από το Ωδείο της Μόσχας, πιστεύω ότι εξαιτίας όλων αυτών έλαβα μια περισσότερο ολοκληρωμένη εκπαίδευση για τη ζωή, η οποία επηρέασε την εξέλιξή μου σαν ανθρώπου και μουσικού. Δεν μετανιώνω για τίποτα».

Αν κάτι τού έδωσε κουράγιο εκείνο τον καιρό,  ήταν  η μουσική. «Μπορεί να μη γινόταν να παίξω ο ίδιος, αλλά η μουσική βρισκόταν συνέχεια μέσα στο μυαλό και στην καρδιά μου. Πιστεύω απόλυτα στη θεραπευτική ιδιότητα της μουσικής. Ο ρόλος των μουσικών είναι να τη μοιράζονται με το κοινό και να το βοηθούν να καλλιεργήσει με αυτόν τον τρόπο την ψυχή του».

Οταν κατάφερε κι εκείνος να αυτομολήσει στο Ισραήλ, γνώρισε τη διεθνή καταξίωση. «Εχω πει ότι νιώθω ο πιο τυχερός τσελίστας του κόσμου, και υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό. Ενας από αυτούς είναι πως είχα την ευκαιρία να γνωρίσω και να συνεργαστώ με πολλούς θρυλικούς καλλιτέχνες. Με τον Λέοναρντ Μπέρνσταϊν είχαμε συμπράξει σε παραπάνω από 20 συναυλίες και κυκλοφορήσαμε τρεις δίσκους. Ή με τον σπουδαίο Ράντου Λούπου, τον οποίο γνώριζα από την εποχή που σπούδαζα στο Ωδείο της Μόσχας και η φιλία μας κράτησε μέχρι και τον πρόσφατο θάνατό του. Η λίστα είναι μακρά. Η συνεργασία μου με τη Μάρτα Αργκεριχ θα έλεγα πως είναι η σημαντικότερη για μένα, από την άποψη ότι είναι αυτή που έχει κρατήσει τα περισσότερα χρόνια».

Ο Μάισκι, μόνιμος κάτοικος Βελγίου εδώ και αρκετά χρόνια, χαρακτηρίζει τον εαυτό του «κοσμοπολίτη». «Για να είμαι ειλικρινής, ποτέ μου δεν αισθάνθηκα κάποια χώρα σαν την πατρίδα μου. Γεννήθηκα τυχαία στη Λετονία, δεν είμαι Λετονός. Απλώς, ο πατέρας μου έτυχε να εργάζεται εκεί τη συγκεκριμένη περίοδο. Ελαβα τη μόρφωσή μου στη Σοβιετική Ενωση, αλλά ποτέ μου δεν αισθάνθηκα Ρώσος. Παίζω τσέλο με γαλλικό δοξάρι και γερμανικές χορδές, ταξιδεύω παντού στον κόσμο και έχω έξι παιδιά που γεννήθηκαν σε τέσσερις διαφορετικές χώρες. Θα έλεγα ότι νιώθω σπίτι μου οπουδήποτε υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν και εκτιμούν τα σπουδαία κλασικά έργα της μουσικής».

ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ. Εχοντας υπάρξει και ο ίδιος θύμα της ρωσικής επιθετικότητας, ο Μάισκι παρακολουθεί με αγωνία τις εξελίξεις στη γειτονική Ουκρανία. «Αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία είναι αδιανόητο. Πρόκειται για την Ευρώπη στον 21ο αιώνα και βλέπουμε εικόνες που θυμίζουν ταινία για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι φριχτό. Εγώ είμαι εναντίον όλων των πολέμων. Ξέρουμε πολύ καλά ότι δεν υπάρχει νικητής στον πόλεμο». Πώς όμως έχει επηρεάσει ο πόλεμος τον κόσμο της μουσικής; «Εννοείται ότι διαφωνώ κάθετα με τον αποκλεισμό ρώσων καλλιτεχνών ή συνθετών από τις συναυλιακές αίθουσες. Δεν έχει κανένα νόημα. Τι σχέση έχουν οι μεγάλοι ρώσοι δημιουργοί, όπως ο Τσαϊκόφσκι, ο Ραχμάνινοφ και ο Σοστακόβιτς, με το καθεστώς του Πούτιν και τη σύγχρονη πολιτική κατάσταση στη Ρωσία; Είναι εντελώς παράλογο. Το ίδιο ισχύει και για τους ρώσους καλλιτέχνες που αποκλείονται μόνο και μόνο λόγω της εθνικότητάς τους. Ξέρω αρκετούς μουσικούς που βρίσκονται στη Ρωσία όλη τους τη ζωή και είναι εναντίον αυτού του φριχτού πολέμου. Πρόκειται για μια ακραία αντίδραση και οποιοδήποτε άκρο κατά τη γνώμη μου καταλήγει να γίνεται επικίνδυνο».

INFO

Ηρώδειο, 2 Ιουλίου, στις 21.00. Η συναυλία ανοίγει με την «Εισαγωγή σ’ ένα δράμα» του Αντίοχου Ευαγγελάτου. Ο Μίσα Μάισκι ερμηνεύει το Κοντσέρτο του Αντονίν Ντβόρζακ. Στο δεύτερο μέρος ο γάλλος μαέστρος Λιονέλ Μπρινγκέ διευθύνει τη 2η Συμφωνία του Σεργκέι Ραχμάνινοφ. Εισιτήρια: aefestival.gr