Η επιστροφή του διαλεκτικού υλισμού

Για να έχει νόημα ο τίτλος, πρέπει να ξεκινήσω εξηγώντας τι είναι πραγματικά ο διαλεκτικός υλισμός. Και ο καλύτερος τρόπος για να το κάνω, χωρίς κουραστικές θεωρητικές αναλύσεις, είναι με μία πραγματική ιστορία από τον καιρό της χούντας του 1967. Την περίοδο της Επταετίας, λοιπόν, είχε προκύψει μία κρίση στις σχέσεις ΚΚΕ και Ανατολικής Γερμανίας, εξαιτίας των εμπορικών σχέσεων που είχε αναπτύξει η τελευταία με τη δικτατορία των Αθηνών. Το ζήτημα ενοχλούσε ιδιαιτέρως τους εξόριστους από την Ελλάδα κομμουνιστές που ζούσαν στην Ανατολική Γερμανία, καθώς εκατοντάδες σύντροφοί τους στην Ελλάδα ήσαν φυλακισμένοι. Πώς γίνεται μια κομμουνιστική χώρα να συνεργάζεται με τους διώκτες των κομμουνιστών; Εύλογο.

Αποφάσισαν λοιπόν να εκθέσουν τα παράπονά τους στην κυβέρνηση της Ανατολικής Γερμανίας και επικεφαλής της προσπάθειας ανέλαβε ο Γρηγόρης Φαράκος, μέλος του Πολιτικού Γραφείου, ο οποίος επίσης ζούσε στο εξωτερικό. Ζήτησαν συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών, ο οποίος τους παρέπεμψε στον υφυπουργό του. Τη μέρα του ραντεβού, η αντιπροσωπεία προσήλθε με τον δέοντα σεβασμό στο γραφείο του υφυπουργού. Εκεί, τους υποδέχθηκε μια τυπική «Φράου Μπλύχερ», η οποία τους είπε ψυχρά ότι μόνον ένας τους θα περνούσε στο γραφείο. (Παρεμπιπτόντως, από εκεί φαίνεται ότι τους έχει μείνει το απωθημένο να μπουκάρουν ομαδικά στα υπουργικά γραφεία…) Ο ένας που θα μιλούσε εξ ονόματος όλων δεν μπορούσε να είναι άλλος από τον Γρηγόρη Φαράκο, τον ανώτερο στην ιεραρχία του κόμματος.

Στα τρία λεπτά, όμως, οι άλλοι τον βλέπουν να βγαίνει από το γραφείο του υφυπουργού απογοητευμένος και αμήχανος, οπότε πέφτουν αμέσως πάνω του με ερωτήσεις: αν ενημέρωσε τον υφυπουργό για τον αριθμό των φυλακισμένων στην Ελλάδα, αν πρόλαβε να αναπτύξει τα επιχειρήματα που είχαν ετοιμάσει κ.λπ. Ναι, στα λίγα λεπτά της συνάντησης, ο Φαράκος είχε καταφέρει να πει αυτά που όφειλε. «Και τι σου είπε εκείνος;» τον ρωτούν. «Οτι δεν σκέφτομαι διαλεκτικά…» ήταν η απάντηση του Φαράκου, ο οποίος στα τελευταία χρόνια της ζωής του συνήθιζε να αφηγείται τη συγκεκριμένη ιστορία.

Εν ολίγοις, δηλαδή, ο διαλεκτικός υλισμός μπορεί να είναι ό,τι σε συμφέρει εκείνη την ώρα στη συζήτηση – υπό την προϋπόθεση ότι είσαι ο ιεραρχικά ανώτερος, ώστε ο άλλος να το βουλώσει και να καταπιεί τις αντιρρήσεις του. Φίλοι μου, οι οποίοι πέρασαν αυτή την ασθένεια στα νιάτα τους και είχαν την τύχη να επιβιώσουν, μου λένε ότι η επίκληση στον διαλεκτικό υλισμό ήταν η κλασική υπεκφυγή του καθοδηγητή, όταν δεν είχε άλλη απάντηση για να επιβάλει τη θέση του.

Αν νομίζετε ότι ο διαλεκτικός τελείωσε μαζί με τον Ψυχρό Πόλεμο, κάνετε λάθος. Οι θιασώτες του αυταρχισμού τον επαναφέρουν εξ ανάγκης, όπως ο Σεργκέι Λαβρόφ, ο υπουργός Εξωτερικών του Πούτιν. Η συνέντευξή του στο BBC πριν από έξι ημέρες είναι ένα περιβόλι διαλεκτικού υλισμού, από το οποίο διαλέγω το πιο γλαφυρό παράδειγμα. «Δεν εισβάλαμε στην Ουκρανία» ισχυρίζεται ο Λαβρόφ και εξηγεί: «Κηρύξαμε μια ειδική στρατιωτική επιχείρηση, επειδή δεν υπήρχε απολύτως κανένας άλλος τρόπος, για να εξηγήσουμε στη Δύση ότι είναι εγκληματική πράξη να σέρνει την Ουκρανία μέσα στο ΝΑΤΟ». Δηλαδή, εισέβαλαν στην Ουκρανία για να τη σώσουν από το κακό που πήγαινε να της κάνει η Δύση διά της βίας! Μα, τότε, γιατί δεν εισέβαλαν στην ίδια τη Δύση, αλλά στο υποψήφιο θύμα της; Πώς νοείται, θέλω να πω, να προστατεύεις κάποιον από την εγκληματική πρόθεση ενός τρίτου, διαπράττοντας εσύ το έγκλημα εις βάρος του; Μην ψάχνετε άλλη απάντηση: διαλεκτικός υλισμός. Η ψευδοεπιστημονική μετωνυμία της μπαρούφας…

Ο Λαβρόφ, βέβαια, δεν ντρέπεται να εκστομίζει διαλεκτικό υλισμό, διότι είναι πολύ πλούσιος πια ώστε να ντρέπεται για οτιδήποτε. Ο Γιούκλιντ Τσαλακώτος, όμως, που δεν είναι πλούσιος, αλλά απλώς ευκατάστατος, ασκείται στον διαλεκτικό υλισμό από μεράκι. Πρόσφατα, σε συνέντευξή του, οι δημοσιογράφοι τον ρώτησαν (πολύ ευγενικά) πού θα βρει τα λεφτά, για να πραγματοποιήσει τα όνειρα που τους περιέγραφε με το απαράμιλλο ύφος του, που μόλις ισορροπεί στα όρια της κωμωδίας. Τώρα, ο Γιούκλιντ, όπως ξέρετε, αλλά και όπως υπερηφανεύεται ο ίδιος, έχει περάσει από τα καλύτερα σχολεία και είναι τσακάλι. Η μεταμφίεση σε ευγένεια, λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν να κρύψει από το έμπειρο μάτι του το απύθμενο θράσος των δημοσιογράφων, οπότε τους παρέδωσε επιτόπου ένα μάθημα διαλεκτικού υλισμού: «Δεν είναι σωστό να ρωτάτε έναν οικονομολόγο, ούτε έναν πολιτικό, πού θα τα βρει τα λεφτά» τους είπε. Οπως τους εξήγησε στη συνέχεια, εκείνος ξέρει πού θα τα βρει. Και, προφανώς, δεν χρειάζεται να ξέρουν οι «hoi polloi». Η περιέργεια δεν κάνει πάντα καλό – όλοι μας δεν γνωρίζουμε τι έκανε στη γάτα;