Ας μετρήσουμε αυτό που πραγματικά έχει σημασία

Παρά τα προβλήματα με τη χρήση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος ως δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε όλο τον κόσμο φαίνεται να έχουν εμμονή με αυτό. Οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να προωθήσουν την αύξηση του ΑΕΠ με όλα τα δυνατά μέσα, συχνά ανεξάρτητα από τις ευρύτερες συνέπειες για τον πλανήτη. Η τρέχουσα εστίαση στην τριμηνιαία ανάπτυξη αντανακλά μια ιδιαίτερα ανθυγιεινή βραχυπρόθεσμη προοπτική. Και όμως, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλοι πολυμερείς οργανισμοί αναφέρονται στο ΑΕΠ σε όλες τις αξιολογήσεις των οικονομικών επιδόσεων και το κάνουν αποκλειστικό επίκεντρο των προβλέψεών τους. Αλλά η έννοια του ΑΕΠ είναι βαθιά λανθασμένη. Τα συνολικά ή κατά κεφαλήν στοιχεία είναι προφανώς τυφλά όσον αφορά την κατανομή του εισοδήματος και το ΑΕΠ αδυνατεί όλο και περισσότερο να μετρήσει είτε την ποιότητα ζωής είτε τη βιωσιμότητα οποιουδήποτε συγκεκριμένου συστήματος παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης.

Επιπλέον, επειδή το ΑΕΠ στις περισσότερες χώρες καλύπτει μόνο τις συναλλαγές της αγοράς, αποκλείει σημαντικό όγκο αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται για προσωπική ή οικιακή κατανάλωση. Καθιστώντας την τιμολόγηση της αγοράς ως κύριο καθοριστικό παράγοντα της αξίας, ανεξάρτητα από την κοινωνική αξία οποιασδήποτε δραστηριότητας, το ΑΕΠ υποτιμά μαζικά αυτό που πολλοί αναγνωρίζουν τώρα (ειδικά υπό το φως της πανδημίας Covid-19) ως βασικές υπηρεσίες που σχετίζονται με τη λεγόμενη οικονομία της περίθαλψης. Η εμμονή με την οικονομική ανάπτυξη, ανεξάρτητα από άλλους δείκτες ευημερίας, οδηγεί σε προβληματικές εκτιμήσεις της πραγματικής απόδοσης των οικονομιών και σε κακές αποφάσεις και αποτελέσματα πολιτικής.

Τι θα μπορούσε όμως να αντικαταστήσει τη μέτρηση του ΑΕΠ; Ο ένας είναι ένας δείκτης της αγοράς εργασίας: ο διάμεσος μισθός πολλαπλασιασμένος με το ποσοστό απασχόλησης. Μια άλλη εναλλακτική μέτρηση είναι το ποσοστό του πληθυσμού που μπορεί να αντέξει οικονομικά μια καλή διατροφή. Το τρίτο μέτρο είναι ένας δείκτης χρήσης χρόνου, χωρισμένος ανά φύλο. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την καταγραφή της συχνότητας μη αμειβόμενης εργασίας φροντίδας, η οποία εξακολουθεί να εκτελείται σε μεγάλο βαθμό από γυναίκες. Ενας τέταρτος κρίσιμος δείκτης, ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της συνεχιζόμενης κλιματικής αλλαγής και των συνεπειών της, είναι οι κατά κεφαλήν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

Εάν όλες οι χώρες παρακολουθούσαν τους τέσσερις αυτούς δείκτες τακτικά, θα είχαμε μια πολύ διαφορετική άποψη για τη συγκριτική οικονομική απόδοση από αυτή που προκύπτει από απλοϊκές μετρήσεις του κατά κεφαλήν ή του συνολικού ΑΕΠ. Και η ευαισθητοποίηση του κοινού αυτής της αναθεωρημένης άποψης της πραγματικότητας θα μπορούσε κάλλιστα να κινητοποιήσει υποστήριξη για θεμελιώδεις διαφορετικές πολιτικές σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Η Τζαϊάτι Γκος είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο University of Massachusetts Amherst και μέλος του High-Level Advisory Board on Effective Multilateralism του ΟΗΕ.