Η περιοδεία Μπάιντεν και ο από μηχανής θεός, η Σαουδική Αραβία

Πολλές είναι οι προσδοκίες από την περιοδεία του προέδρου Μπάιντεν στο Ισραήλ, στην Παλαιστινιακή Αρχή και στη Σαουδική Αραβία που θα γίνει στις 13-16 Ιουλίου. Αρχικά, η επίσκεψη επρόκειτο να πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο και περιελάμβανε μόνο το Ισραήλ και τα παλαιστινιακά εδάφη. Ωστόσο, οι διαφωνίες μεταξύ Ισραήλ και Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το πρόγραμμα της προεδρικής επίσκεψης στην Ιερουσαλήμ ήταν πολλές. Η επιμονή του Τζο Μπάιντεν να επισκεφθεί την Ανατολική Ιερουσαλήμ – κάτι που θα γινόταν για πρώτη φορά από πρόεδρο των ΗΠΑ – προβλημάτισε τους Ισραηλινούς, οι οποίοι την εξέλαβαν ως μια «κίνηση αμφισβήτησης» της αμερικανικής αναγνώρισης της Ιερουσαλήμ ως μίας και ενιαίας πρωτεύουσας του Ισραήλ. Δεν αποκλειόταν το ενδεχόμενο ο Μπάιντεν να ήθελε να αναγγείλει την επαναλειτουργία του προξενείου των ΗΠΑ στον ανατολικό τομέα της πόλης. Μια τέτοια εξέλιξη θα έριχνε τη χαριστική βολή στην κυβέρνηση Μπένετ-Λαπίντ, που ήδη φυλλορροεί.

Ευτυχώς για την ισραηλινή πλευρά, πολλές ήταν οι αφορμές που οδήγησαν στην αναβολή της επίσκεψης Μπάιντεν τον τρέχοντα Ιούνιο: η δολοφονία της ανταποκρίτριας του Al Jazeera στη Δυτική Οχθη εν μέσω εντάσεων στο Αλ Ακσα δεν δημιουργούσε κλίμα διαλόγου. Επίσης, η κοινοβουλευτική αποδυνάμωση της ισραηλινής κυβέρνησης έφερνε το Ισραήλ στα πρόθυρα νέων εκλογών. Αντιθέτως, η αναβολή της επίσκεψης Μπάιντεν απογοήτευσε τον πρόεδρο Αμπάς, επειδή έχανε την ευνοϊκή συγκυρία επαναλειτουργίας του προξενείου των ΗΠΑ στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, τη στιγμή που η συμπάθεια προς τους Παλαιστίνιους ήταν αισθητή διεθνώς.

Αυτή την περίοδο βρίσκονται σε εξέλιξη εντατικές συναντήσεις απεσταλμένων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ με ισραηλινούς και παλαιστίνιους αξιωματούχους, σε μια προσπάθεια να μη δυσαρεστηθεί κανείς. Ετσι, αντί για το άνοιγμα ξεχωριστού προξενείου στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, θα μπορούσε να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος του Τμήματος Αραβικών Υποθέσεων που ήδη λειτουργεί στην πρεσβεία των ΗΠΑ στη Δυτική Ιερουσαλήμ. Το Τμήμα αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να στεγαστεί σε ξεχωριστό κτίριο ή ακόμα στο συγκεκριμένο ακίνητο του πάλαι ποτέ προξενείου των ΗΠΑ στον ανατολικό, αραβικό τομέα της πόλης.

Ακούγεται πρακτική μια τέτοια λύση. Ο πρόεδρος Μπάιντεν, όμως, θα κατηγορηθεί για ανακολουθία. Συγχρόνως, ο παλαιστίνιος ηγέτης Μαχμούντ Αμπάς ζητά επίμονα και με κάθε ευκαιρία την επαναλειτουργία του προξενείου των ΗΠΑ στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, επειδή γνωρίζει ότι η δημόσια εικόνα του δεν θα ενισχυθεί ούτε από πρόσθετη οικονομική βοήθεια ούτε από επίσημες δηλώσεις υπέρ της λύσης «δύο έθνη – δύο κράτη».

Η προσθήκη της Σαουδικής Αραβίας στην περιοδεία Μπάιντεν χρησιμεύει ως «από μηχανής θεός» υπέρ πάντων: Αμερικανών, Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Η βιωσιμότητα της παρούσας ισραηλινής κυβέρνησης θα ενισχυθεί εάν οι ΗΠΑ ενθαρρύνουν βήματα περαιτέρω εξομάλυνσης μεταξύ Ριάντ και Ιερουσαλήμ. Μια αμερικανική πρόταση προς τη Σαουδική Αραβία να αναλάβει διακριτό υποβοηθητικό ρόλο στη διαμόρφωση πλαισίου επανέναρξης των συνομιλιών Ισραήλ – Παλαιστινίων, χωρίς να παραμερίζεται ο ρόλος της Ιορδανίας στο Αλ Ακσα, θα ενίσχυε το κύρος της Παλαιστινιακής Αρχής έναντι της Χαμάς. Παράλληλα, η παλαιστινιακή κοινή γνώμη θα ξεχνούσε για κάποιο διάστημα το ζήτημα της επαναλειτουργίας του αμερικανικού προξενείου και θα έδινε πίστωση χρόνου στο περιβάλλον του προέδρου Αμπάς. Η Σαουδική Αραβία δεν έχει κανέναν λόγο να απορρίψει έναν ενεργό υποβοηθητικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις Ισραήλ – Παλαιστινίων, σε περίπτωση που το προτείνουν οι ΗΠΑ – και ειδικά τώρα που ο πρόεδρος Μπάιντεν έχει ξεχάσει προ πολλού τη δολοφονία Κασόγκι και είναι πρόθυμος να ξεχάσει πολύ περισσότερα προκειμένου να μειωθεί η διεθνής τιμή του πετρελαίου.

Ο δρ Γαβριήλ Χαρίτος διδάσκει Ιστορία των Πολιτικών Σχέσεων Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και στο ισραηλινό Πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν