Η άλλη όψη των απόψεων των ΗΠΑ

Oταν άρχισα να διδάσκω στη Σχολή Κένεντι του Χάρβαρντ στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο ανταγωνισμός με την Ιαπωνία ήταν η κυρίαρχη ενασχόληση της οικονομικής πολιτικής των ΗΠΑ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούσαν να αφήσουν την Ιαπωνία να κυριαρχήσει σε βασικές βιομηχανίες και έπρεπε να ανταποκριθούν με τις δικές της βιομηχανικές και εμπορικές πολιτικές – όχι μόνο επειδή αυτές θα μπορούσαν να βοηθήσουν την οικονομία των ΗΠΑ, αλλά και επειδή οι ΗΠΑ απλώς δεν μπορούσαν να είναι το νούμερο δύο.

Μέχρι τότε πίστευα ότι ο επιθετικός εθνικισμός ήταν χαρακτηριστικό γνώρισμα του Παλαιού Κόσμου. Οι αμερικανικές ελίτ, πλούσιες και ασφαλείς, μπορεί να εκτιμούσαν τον πατριωτισμό, αλλά η παγκόσμια προοπτική τους έτεινε προς τον κοσμοπολιτισμό. Αλλά ο εθνικισμός μηδενικού αθροίσματος δεν ήταν πολύ μακριά από την επιφάνεια, κάτι που έγινε σαφές μόλις απειλήθηκε η θέση της Αμερικής στην κορυφή του παγκόσμιου οικονομικού στερεώματος.

Υστερα από τρεις δεκαετίες θριαμβολογίας των ΗΠΑ μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, μια παρόμοια διαδικασία διαδραματίζεται τώρα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Καθοδηγείται τόσο από την άνοδο της Κίνας – η οποία αντιπροσωπεύει μια πιο σημαντική οικονομική πρόκληση για την Αμερική από ό,τι η Ιαπωνία τη δεκαετία του 1980 και αποτελεί επίσης γεωπολιτικό κίνδυνο – όσο και από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η άποψη ότι οι στόχοι εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ είναι θεμελιωδώς καλοήθεις στηρίζει τον μύθο της αμερικανικής εξαιρετικότητας: ό,τι είναι καλό για τις ΗΠΑ είναι καλό για τον κόσμο

Η ειρωνεία είναι ότι όσο περισσότερο οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν την Κίνα ως απειλή και επιχειρούν να την απομονώσουν τόσο περισσότερο οι αντιδράσεις της Κίνας θα φαίνεται να επικυρώνουν τους φόβους της Αμερικής. Καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν να φτιάξουν μια λέσχη δημοκρατιών που αντιτίθενται ανοιχτά στην Κίνα, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ συμφιλιώθηκε με τον Πούτιν.

Οι ελίτ της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ θέτουν μια ρητορική ερώτηση: Θα προτιμούσατε να ζείτε σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από τις ΗΠΑ ή την Κίνα; Στην πραγματικότητα, άλλες χώρες θα προτιμούσαν να ζουν σε έναν κόσμο χωρίς κυριαρχία, όπου τα μικρότερα κράτη διατηρούν έναν δίκαιο βαθμό αυτονομίας, έχουν καλές σχέσεις με όλα τα άλλα, δεν αναγκάζονται να διαλέξουν πλευρές και δεν γίνονται παράπλευρες ζημιές όταν οι μεγάλες δυνάμεις πολεμούν. Οσο πιο γρήγορα οι ηγέτες των ΗΠΑ αναγνωρίσουν ότι οι άλλοι δεν βλέπουν τις παγκόσμιες φιλοδοξίες της Αμερικής μέσα από τα ίδια χρωματιστά γυαλιά τόσο καλύτερα θα είναι για όλους.

Ο Ντάνι Ρόντρικ είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στην John F. Kennedy School of Government του Harvard University και πρόεδρος του International Economic Association