Τα νέα καπνικά προϊόντα και η εξάρτηση

Στα καινούργια καπνικά προϊόντα χρησιμοποιείται, όπως και στο κλασικό τσιγάρο, η εισπνευστική οδός και άρα η πνευμονική κυκλοφορία, που οδηγεί σε ανάλογα επίπεδα νικοτίνης στο αίμα και επομένως εξάρτησης. Σημειωτέον ότι η εξάρτηση από τη νικοτίνη αποτελεί χρόνιο νόσημα, σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Τα δεδομένα του Horizon2020 EUREST-PLUS δείχνουν ότι η χρήση του θερμαινόμενου τσιγάρου στην Ελλάδα αυξήθηκε από το 2016 (0,9%) στο 2018 (4%). Επίσης, καταγράφηκε διπλή χρήση καπνικών προϊόντων και μειωμένη αντίληψη κινδύνου. Οι νέοι ηλικίας 15-24 ετών είναι πιο πιθανό να αναφέρουν χρήση θερμαινόμενου τσιγάρου σε σχέση με τους άνω των 55 ετών. Επομένως, η υποτιθέμενη χρήση των προϊόντων αυτών μόνο από καπνιστές δεν διασφαλίζεται εφόσον πωλούνται ελεύθερα στην αγορά. Η δε χρήση αρωματικών μπορεί να προσελκύει τους νέους.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπτύσσεται ακόμη κατά την εφηβεία. Η πρόσθια περιοχή του εγκεφάλου – κυρίως ο πρόσθιος μετωπιαίος φλοιός (ο «CEO του εγκεφάλου») – σχετίζεται με τη λογική, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων. Κατά την ωρίμανση του εγκεφάλου στην εφηβεία, πρώτα ωριμάζει η περιοχή που σχετίζεται με την επεξεργασία των αισθημάτων και των αναμνήσεων και στη συνέχεια ο πρόσθιος μετωπιαίος φλοιός. Ετσι, το μυαλό του εφήβου μοιάζει με ένα αυτοκίνητο που είναι πλήρως λειτουργικό, αλλά χωρίς φρένα. Σε αυτήν την ασύγχρονη ανάπτυξη βασίζονται χαρακτηριστικά αυτής της ηλικίας, όπως είναι η επικίνδυνη συμπεριφορά και η αναζήτηση του καινούργιου. Ετσι, όσο πρωιμότερη είναι η έναρξη της χρήσης ουσίας τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα το άτομο να εμφανίσει πρόβλημα από τη χρήση της ουσίας και να δυσκολευτεί να απεξαρτηθεί. Επίσης, οι νυν αλλά και οι πρώην καπνιστές έχουν υψηλότερη πιθανότητα να χρησιμοποιήσουν θερμαινόμενο τσιγάρο, σε σχέση με τους μη καπνιστές.

Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία συντάσσεται με την Ευρωπαϊκή Πνευμονολογική Εταιρεία, η οποία δεν συστήνει τη χρήση των νεότερων καπνικών προϊόντων καθώς είναι μια άλλη μορφή καπνίσματος και χρήσης καπνού άρα προκαλούν εθισμό, δεν συμπεριλαμβάνονται στις επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους διακοπής καπνίσματος, υπονομεύουν την επιθυμία των καπνιστών να διακόψουν το κάπνισμα και των πρώην καπνιστών να παραμείνουν σε αποχή και αποτελούν πειρασμό για τους μη καπνιστές και ειδικά για τους νέους.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας φαίνεται πως χαλάρωσαν τα μέτρα ελέγχου της χρήσης των καπνικών προϊόντων σε δημόσιους χώρους. Ομως, είναι αδιαμφισβήτητο πως το κάπνισμα κάνει το αναπνευστικό σύστημα πιο ευάλωτο στη λοίμωξη από τον κορωνοϊό και όταν οι καπνιστές προσβάλλονται έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν σοβαρή νόσο, να έχουν χειρότερη εξέλιξη της νόσου, να χρειαστούν νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και τελικά να έχουν πολύ κακή έκβαση λόγω Covid-19. Τέλος, πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι και το long Covid είναι αυξημένο σε πιθανότητα να εμφανιστεί σε καπνιστές σε σχέση με μη καπνιστές.

Η Παρασκευή Κατσαούνου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Πνευμονολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τέως πρόεδρος της Ομάδας Προαγωγής Υγείας, Ιατρικής Εκπαίδευσης και Διακοπής Καπνίσματος της Ελληνικής και Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας