Τι τσίμπησε τον Ερντογάν;

Να πάρουμε τα πράγματα με χρονολογική σειρά.

*** Στις 27 Απριλίου εκδηλώνεται μπαράζ παραβιάσεων και υπερπτήσεων από τουρκικά μαχητικά στο Αιγαίο.

*** Σύμφωνα με το ΓΕΕΘΑ, αποφασίζεται να ακυρωθεί η πρόσκληση που είχε λάβει η Τουρκία για να μετάσχει στη νατοϊκή άσκηση Tiger Meet.

*** Στις 29 Απριλίου, η Τουρκία ανακοινώνει ότι αποχωρεί από την άσκηση λόγω (σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης) «της επιμονής της Αθήνας να αναφέρει διμερείς διαφωνίες στα επίσημα κείμενα των ασκήσεων». Τι σόι «διμερείς διαφωνίες» είναι αυτές;

Ολα αυτά συμβαίνουν πριν από την επίσκεψη Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον, στις 16 και 17 Μαΐου.

Στις 23 Μαΐου, μία εβδομάδα μετά την επίσκεψη, ο Ερντογάν βγαίνοντας από το υπουργικό συμβούλιο εξαπολύει μια δριμύτατη επίθεση εναντίον του έλληνα Πρωθυπουργού. Στον τουρκικό Τύπο καταγράφηκε ως «Μητσοτάκης… γιοκ!» .

«Από εδώ και πέρα, για μένα δεν υπάρχει Μητσοτάκης. Δεν θα ξανασυναντηθώ ποτέ μαζί του. Θα συνεχίσουμε τον δρόμο μας με αξιότιμους πολιτικούς. Με πολιτικούς με προσωπικότητα, υπερηφάνεια, που τηρούν τον λόγο τους».

Και καταλήγει ότι δεν θα πραγματοποιηθεί η Συνάντηση Στρατηγικής Συνεργασίας «λόγω των δηλώσεων του έλληνα Πρωθυπουργού κατά της Τουρκίας προς τους ηγέτες των ΗΠΑ» (Anadolu, 23/5).

Παράξενο. Διότι αν κάποιος εξετάσει προσεκτικά τις δηλώσεις του Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον δύσκολα θα βρει κάτι που θα μπορούσε να εξοργίσει τον Ερντογάν και μάλιστα μία εβδομάδα αργότερα!

Ακόμη κι η αναφορά του τούρκου Προέδρου πως «είχαμε συμφωνήσει να μη συμπεριλάβουμε τρίτες χώρες ανάμεσά μας» (εννοεί, υποθέτω, να μην μπλέξουμε τρίτους…) δεν μας φωτίζει περισσότερο.

Ποιος συμφώνησε; Για ποιον λόγο; Τι είδους συμφωνία μπορεί να υπάρξει σε τέτοια ζητήματα; Είναι δυνατόν να μην αναφέρεται ο Μητσοτάκης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;

Αλλά καταλήγει ο Ερντογάν: «Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα υπάρχουν δέκα βάσεις. Για ποιον λόγο; Ποιον απειλούν; Για ποιον λόγο χτίζονται αυτές οι βάσεις στην Ελλάδα; Εδώ μιλάμε για μια Ελλάδα που στις χώρες της ΕΕ χρωστάει 400 δισ. ευρώ».

Φυσικά η ανάπτυξη των βάσεων εντάσσεται στην ελληνοαμερικανική συνεργασία αλλά ο Ερντογάν το αποσιωπά.

Το επιχείρημα πως «η υπερβολική προσπάθεια εξοπλισμών θα φέρει βάρος και θα προκαλέσει ζημιά στον ελληνικό λαό. Αν κάνουν τα εξοπλιστικά για την Τουρκία είναι λίγα, αν τα κάνουν για αμυντικούς λόγους είναι πολλά» είναι πάντως το μοτίβο επαναλαμβανόμενων δηλώσεων του υπουργού Αμυνας Χουλουσί Ακάρ (τελευταίες «Yeni Safak», 9/5).

Παλαιότερα είχε μιλήσει για «προκλητική ρητορική και παράνομες ενέργειες» πολιτικών στην Ελλάδα. Η οποία «από τη μια επιδιώκει συμμαχίες, από την άλλη αγωνίζεται για οπλισμό» (18/4).

Είναι καταφανώς αξιέπαινο το αγνό ενδιαφέρον της Τουρκίας για τα οικονομικά μας – λες κι έχουμε μαζί την τσέπη!

Αλλά τι τσίμπησε τον Ερντογάν; Η κυβερνητική ερμηνεία είναι ότι πήρε ανάποδες λόγω της επιτυχίας του Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον. Είναι φυσικά μια αυτοεγκωμιαστική ερμηνεία: Η κυβέρνηση συγχαίρει τον εαυτό της.

Μόνο που η αλλαγή τόνου της Τουρκίας ξεκίνησε πριν από την επίσκεψη Μητσοτάκη – άλλο που κλιμακώθηκε μετά και διά στόματος Ερντογάν. Κι άλλωστε όσο επιτυχημένη κι αν θεωρηθεί η επίσκεψη (που όντως ήταν…) δεν άλλαξε και τον παγκόσμιο χάρτη.

Με άλλα λόγια η έκρηξη του Ερντογάν χρειάζεται μια ερμηνεία. Και δεν την έχουμε.

Εχουμε όμως μερικά στοιχεία.

Καταρχήν είναι προφανές ότι υπάρχει ενόχληση της Αγκυρας και για τους εξοπλισμούς (όπου φαίνεται ότι τα F-35 ήταν το κερασάκι…) και για τις βάσεις αλλά και για τη δημιουργία ευρύτερων συσχετισμών εις βάρος της.

Είναι οι «τρίτοι που δεν πρέπει να μπλέκονται» σύμφωνα με τον Ερντογάν στα ελληνοτουρκικά.

Υστερα η προσδοκώμενη στρατηγική αναβάθμιση της Τουρκίας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία μάλλον καθυστερεί.

Για την ακρίβεια ούτε οι «διαμεσολαβητικές προσπάθειες» του Ερντογάν μεταξύ των εμπολέμων αποδίδουν έως τώρα συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Και τέλος η επανασύνδεση της Τουρκίας με τη Δύση φαίνεται ότι συνοδευόταν στο μυαλό των Τούρκων με ανταλλάγματα ή «δώρα». Αλλά ούτε τέτοια είδαμε έως τώρα.

Ισως επειδή η επανασύνδεση παραμένει ανολοκλήρωτη. Ισως επειδή βάζει πρόσθετα εμπόδια το παιχνίδι της Τουρκίας με τη Σουηδία και την Φινλανδία. Ισως επειδή… φταίει η Ελλάδα!

Στον αντίποδα βεβαίως υπάρχει και η δοξαστική για τον Ερντογάν εκτίμηση που λέει ότι ο τούρκος Πρόεδρος είναι ένας «ευγενής, εύστροφος και ευθύς» πολιτικός που «έχει βάθος στη στρατηγική του σκέψη» – σε αντίθεση, υποθέτω, με τον Μητσοτάκη…

Αφού λοιπόν ο Ερντογάν σκέφτηκε καλά, «αποφάσισε ότι δεν χρειάζεται τον Μητσοτάκη» (δημοσίευμα ieidiseis, 24/5). Τουλάχιστον δεν τον συνέλαβε ούτε τον απέλυσε!!!

Να κρατήσουμε αυτά τα στοιχεία για όση αξία έχουν.

Υπάρχει όμως και μια μεγάλη εικόνα. Το 2010, με τις αραβικές επαναστάσεις, η Τουρκία πίστεψε ότι ήλθε η στιγμή να αναδείξει τον περιφερειακό ηγεμονικό της ρόλο.

Σήμερα, το «μεγάλο άλμα» καρκινοβατεί, τα «αυτοκρατορικά σχέδια» μπήκαν στο συρτάρι, η οικονομία πιέζεται πολύ και καταφανώς η επέκταση μοιάζει όλο και περισσότερο με αναδίπλωση. Αλλά με μια αναδίπλωση που προσπαθεί να σώσει τα προσχήματα μέσα από την αναβάθμιση των σχέσεων με τη Δύση.

Η αναδίπλωση αυτή όμως εξελίσσεται μάλλον άτακτα και αλλοπρόσαλλα. Μπουνταλάδικα. Σε σημείο που θέτει σε κίνδυνο την αναβάθμιση που η ίδια η Τουρκία επιδιώκει.

Διότι η Δύση ασφαλώς επιθυμεί μια επανασύνδεση με την Τουρκία. Δεν είναι διατεθειμένη όμως να κατεβάσει και τα παντελόνια.

Δεν ξέρω αν η ερμηνεία αυτή είναι ακριβής, θα δείξει.

Αλλά τουλάχιστον το προφανές συμπέρασμα είναι ότι η ελληνική πολιτική τσαντίζει τόσο πολύ τους Τούρκους που εκ των πραγμάτων αποδεικνύεται ορθή. Κι ας φωνάζουν.