Η «χωρητικότητα» των ΑΕΙ

Στην παγκοσμιοποιημένη εποχή έχει σημασία η δυνατότητα ενός φορέα (από το κράτος έως  κάποιο νομικό πρόσωπο) να προσαρμόζεται στις εξελίξεις και να αξιοποιεί στο έπακρο τις δυνάμεις του. Αυτή η δυνατότητα περιγράφεται ως χωρητικότητα (και είναι μεταφορά στην ελληνική της αγγλικής λέξεως capacity). Σημαίνει δυνατότητα να αναγνωρίζονται τα προβλήματα της εποχής, να επιτρέπουν οι νόμοι τη διαμόρφωση εναλλακτικών προτάσεων για την επίλυση των προβλημάτων, να επιλέγεται με δημοκρατικό τρόπο η πλέον πρόσφορη πρόταση και να υλοποιείται. Αυτό απαιτεί κυρίως ποιότητα θεσμών και ευελιξία εντός αυτών των θεσμών.

Σήμερα, το ελληνικό πανεπιστήμιο ακόμη και για να ανασάνει πρέπει να ζητήσει τη σύμφωνη γνώμη του υπουργείου Παιδείας ή ακόμη και της Βουλής των Ελλήνων. Ετσι, τα προγράμματα σπουδών πρέπει να εγκρίνονται από το υπουργείο (ωσάν το υπουργείο να έχει την ειδική ακαδημαϊκή γνώση να αρνηθεί ή να διορθώσει ένα πρόγραμμα σπουδών). Το ίδιο ισχύει και για τα μεταπτυχιακά προγράμματα. Αντιθέτως, η παράταση του εξαμήνου πέραν των δύο εβδομάδων για ένα τμήμα πρέπει να ψηφιστεί από τη Βουλή…

Εν τω μεταξύ στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, διοργανώνονται με ταχύτητα μεταξύ πανεπιστημίων διπλά προγράμματα σπουδών και απονέμονται δύο διαφορετικοί αλλά ισότιμοι τίτλοι, δημιουργούνται νέα διεπιστημονικά προγράμματα που ασχολούνται επί παραδείγματι με τα Μαθηματικά και τη Φιλοσοφία, την Ψυχολογία και τη Μουσική ή την Αρχαιολογία και τη Βιοφυσική. Μία από τις ειδοποιούς μας διαφορές από τα ΑΕΙ του εξωτερικού είναι ότι τους δίνεται η δυνατότητα να κάνουν τις επιλογές του, απαλλαγμένες από περιττή γραφειοκρατία και με κύριο κριτήριο τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα του προγράμματος.

Το νομοσχέδιο για την ανώτατη εκπαίδευση που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση διατρέχεται από άκρου εις άκρον από τη μεγαλύτερη ανεξαρτησία του ελληνικού πανεπιστημίου, από τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από το υπουργείο Παιδείας προς τις πανεπιστημιακές αρχές, από τον έλεγχο της ακαδημαϊκότητας ενός προγράμματος από την ανεξάρτητη Εθνική Αρχή για την Ανώτατη Εκπαίδευση (ΕΘΑΑΕ). Ολα αυτά αφορούν στην καθημερινότητα των πανεπιστημίων. Βεβαίως, η καθημερινότητα δεν βγάζει ειδήσεις.

Τα μέσα ενημερώσεως κυριαρχούνται από τίτλους για τα Συμβούλια Ιδρύματος και τους πρυτάνεις και για δήθεν κατάργηση των πανεπιστημιακών παρατάξεων. Κι όμως! Δεκάδες διατάξεις αυξάνουν τη χωρητικότητα των ελληνικών πανεπιστημίων. Τους δίνουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν μαζί με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Παράλληλα, άλλες διατάξεις δίνουν τη δυνατότητα εκμεταλλεύσεως νέων μορφών διδασκαλίας όπως η εξ αποστάσεως εκπαίδευση που αναδείχθηκε κατά την περίοδο της πανδημίας. Αυτό δίνει τη δυνατότητα σε έλληνες καθηγητές του εξωτερικού να διδάξουν σε ελληνικά πανεπιστήμια χωρίς απαραιτήτως να βρίσκονται στην Ελλάδα. Ετσι δημιουργούν γέφυρες για να μπορέσουν κάποια ημέρα να επιστρέψουν. Οι γέφυρες είναι απαραίτητες διότι ελάχιστοι θα εγκαταλείψουν μία σίγουρη θέση στο εξωτερικό και να επιχειρήσουν ένα άλμα στο άγνωστο του ελληνικού πανεπιστημίου. Τις ίδιες γέφυρες δημιουργούν και οι θέσεις επισκεπτών καθηγητών και ερευνητών στα ελληνικά ΑΕΙ. Ετσι θα επιτύχουμε σε βάθος χρόνου την επιστροφή εγκεφάλων.

Με τις προτεινόμενες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις αποκτούμε πλέον τη δυνατότητα να προχωρήσουμε παράλληλα με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα του υπόλοιπου κόσμου. Εάν θα κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση, εναπόκειται πλέον στις πανεπιστημιακές αρχές.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, υφυπουργός Παιδείας