NON PAPER

Γιατί και τι δεν ξεχνάμε

Εχουν πλέον συμπληρωθεί τρεις μήνες από την εισβολή στην Ουκρανία. Και πολλοί θεωρούν ότι το θέμα τείνει να ξεχαστεί – αν δεν έχει ήδη ψιλοξεχαστεί. Υποχώρησε το σοκ, ατόνησε το ενδιαφέρον, μειώθηκαν τα γράδα της συγκίνησης, έπεσε το κύμα συμπαράστασης στον ουκρανικό λαό. Οσοι το επισημαίνουν αυτό (στα Μέσα, στα σόσιαλ μίντια, στον δημόσιο ή δημοσιογραφικό λόγο) έχω την εντύπωση ότι το λένε κάπως επικριτικά για όσους έσπευσαν, εκείνες τις πρώτες ημέρες, να διατρανώσουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, την υποστήριξή τους στους Ουκρανούς και τον Ζελένσκι, την ανάγκη «ονοματοδοσίας» αυτού του πολέμου: αυτός είναι ο θύτης και αυτός το θύμα, αυτός ο επιτιθέμενος και αυτός ο αμυνόμενος. Σαν να ακούγεται από το βάθος ένα «Σας τα λέγαμε. Σε λίγο δεν θα θυμόσαστε την Ουκρανία». Αυτό τους συμφέρει, αυτό ισχυρίζονται. Δεν είναι όμως έτσι.

Αυτοί που δεν ενδιαφέρονται πλέον για το τι εξακολουθεί να συμβαίνει εκεί πάνω ή νομίζουν ότι δεν ενδιαφέρονται οι άλλοι, είναι, στην πραγματικότητα, αυτοί που δεν ενδιαφέρθηκαν ποτέ. Που είδαν την εισβολή του Πούτιν σαν μια επιβολή του «δίκιου» από τον «πατερούλη» στους «ναζί». Σαν μια απάντηση στον επεκτατισμό του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ. Κατηγορία Μποφίλιου δηλαδή. Υψώνουμε, για τα μάτια του κόσμου, τη γροθίτσα μας ενάντια στον πόλεμο, τραγουδάμε και κάτι τύπου «Το εμβατήριο που του ‘μαθαν να λέει / είναι μονότονο και του ‘ρχεται να κλαίει» κι έτσι, μία σκέτη από γιουβέτσι με άρωμα από τα τέλη του ’70, αρχές του ’80. Καλό το παραμύθι τους αλλά ο δράκος είναι στον καθρέφτη τους.

Δεν ξεχνάμε όμως. Αυτά που συμβαίνουν και λέγονται εδώ και τρεις μήνες επί ουκρανικού και ρωσικού εδάφους σηματοδοτούν ένα πισωγύρισμα της Ιστορίας. Το να κάνεις ότι δεν τα βλέπεις ή, έστω, το να θεωρείς ότι «αυτά γίνονται» ή, το χειρότερο, το μόνο που έχεις να αντιτάξεις είναι κάτι ψελλίσματα «Ναι αλλά για τη Γιουγκοσλαβία και την Κύπρο δεν λέτε τίποτα» είναι σαν να πριμοδοτείς τον απανθρωπισμό στον σύγχρονο κόσμο. Μπορεί ο πόλεμος στην Ουκρανία να μην είναι πλέον πρώτη είδηση, οι έκτακτες ενημερωτικές εκπομπές να έχουν καταργηθεί αλλά αυτό που συμβαίνει είναι ότι έχει εγκατασταθεί η φρίκη του ως μόνιμο φόντο στην ειδησεογραφική μας καθημερινότητα. Και το φόντο διαμορφώνει καθοριστικά έναν πίνακα. Λένε ότι η Τζοκόντα δεν θα ήταν «Η» Τζοκόντα αν δεν είχε αυτό το background.

Και τι να ξεχάσεις δηλαδή αφού στα παλιά προστίθενται νέα και διαφορετικά. Στις φωτογραφίες με τους νεκρούς στους δρόμους της Μπούτσα προστίθενται τα βίντεο με το πώς οδηγούνται κάποιοι στην εν ψυχρώ εκτέλεση. Τα παιδιά πάνω από τον τάφο των γονιών τους και οι γονείς που σπαράζουν πάνω από τα φέρετρα των παιδιών τους προσθέτουν κι άλλες σελίδες στο άλμπουμ της φρίκης. Το πλιάτσικο με τα πλυντήρια και τις λεκάνες πάνω στα τανκ, εξακολουθούν να ανεβάζουν τον πήχη της ευτέλειας. Επειδή η εικόνα εμπλουτίζεται δεν σημαίνει ότι χάνει τη δύναμη του κεντρικού στιγμιότυπου. Και επειδή κάποιοι μιλάνε λιγότερο από πριν, δεν σημαίνει ότι ξεχνάνε. Είναι θέμα υπαρξιακού και πολιτικού πολιτισμού. Ούτε για το Ολοκαύτωμα μιλάμε συχνά. Δεν το ξεχνάμε όμως ποτέ.

Αυτοί οι υπέροχοι Ουκρανοί

Δεν θα σταματάω να αναφέρομαι σε αυτόν τον λαό γιατί δεν θα σταματά να με εκπλήσσει. Με το θάρρος του, τον ηρωισμό του, ακόμη και το χιούμορ του που δεν το χάνει ούτε σε αυτές τις τραγικές στιγμές – γιατί σε αυτές χρειάζεται περισσότερο. Χθες είδα μια φωτογραφία που με συγκίνησε αλλά μου προκάλεσε και αισιοδοξία. Μια κυρία, μπροστά από το βομβαρδισμένο σπίτι της που χάσκει σαν ανοιχτή πληγή, ξεσκονίζει επιμελώς ένα παγκάκι, το μόνο που έχει μείνει όρθιο. Ε, τέτοιοι λαοί, δεν χάνονται.