Διέξοδος από την πολυπλοκότητα

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πανδημία Covid-19 επηρέασε με αμέτρητους τρόπους τις οικογένειες και τα παιδιά σε όλο τον κόσμο. Η πλήρης έκταση αυτής της επίδρασης δεν είναι ακόμα γνωστή και πιθανότατα θα χρειαστεί αρκετή επιστημονική έρευνα στα επόμενα χρόνια για την πλήρη καταγραφή και εκτίμηση των πραγματικών επιπτώσεων.

Οπωσδήποτε γνωρίζουμε ότι τα περιοριστικά μέτρα οδήγησαν σε μεγαλύτερη χρήση των έξυπνων συσκευών και αύξησαν τον «χρόνο επί της οθόνης» για τη μη ακαδημαϊκή δραστηριότητα. Η ακύρωση πολλών δομημένων δραστηριοτήτων στην ύπαιθρο (όπως ο ομαδικός αθλητισμός) αύξησε το ελεύθερο παιχνίδι των παιδιών στην ύπαιθρο και το ατομικό παιχνίδι εντός και εκτός σπιτιού με έτοιμες λύσεις, όπως οι κατασκευές και τα παζλ ή με αυτοσχέδια παιχνίδια. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι στο παιχνίδι των παιδιών εισήλθαν σενάρια σχετικά με την πανδημία, όπως οι κατασκευές νοσοκομείων με τουβλάκια lego, τα ομοιώματα ασθενοφόρων κ.ά., γεγονός που καταδεικνύει την τάση των παιδιών να αφομοιώνουν – και την ανάγκη τους να κατανοούν – όλη την πληροφορία στην οποία εκτίθενται από τις συζητήσεις μεταξύ των συγγενών και βέβαια από τα ΜΜΕ. Στα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, η επιλογή στα παιχνίδια γινόταν και με την επιρροή των γονέων.

Σε μία μεγάλη έρευνα 82% των οικογενειών συμφωνούν ότι η πανδημία επηρέασε το παιχνίδι των παιδιών, ενώ 53% από εκείνους τους γονείς αξιολογούν τη συνολική επίδραση της πανδημίας στο παιχνίδι ως αρνητική, κυρίως από την έλλειψη επικοινωνίας με άλλους συνομηλίκους. Παρ’ όλα αυτά αναγνωρίζεται ότι η πανδημία έφερε τις οικογένειες πιο κοντά, καθώς οι γονείς είχαν την ευκαιρία να περάσουν περισσότερο χρόνο μαζί με τα παιδιά τους. Οι οικογένειες με καλή εσωτερική επικοινωνία και θετική διάθεση δημιουργικής απασχόλησης στον ελεύθερο χρόνο βοήθησαν τα παιδιά να προσαρμοστούν στους περιορισμούς και να αναπτύξουν νέες καλές συνήθειες, όπως η ανάγνωση βιβλίων και η πρόσβαση σε καινούργια γνώση με τη γονεϊκή καθοδήγηση.

Ωστόσο, σε αρκετές οικογένειες με συμπτώματα δυσλειτουργίας οι γονείς μεταβίβασαν στα παιδιά τους το άγχος τους και άλλα συναισθήματα που ανέκυψαν στο έδαφος της αυξημένης πίεσης από τις απειλές των μέτρων στην οικονομική επιβίωση και στην αυτονομία, αλλά και από τη συνεχή τριβή μέσα στο σπίτι. Για παράδειγμα, τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας σχεδόν διπλασιάστηκαν. Η πανδημία ανέδειξε εμφατικά όλες τις ιδιαιτερότητες στην προσωπικότητα των ενήλικων μελών της οικογένειας και τα παιδιά βρίσκονταν εκεί για να παρατηρήσουν την κάθε σύγκρουση. Στο παιχνίδι των παιδιών σε ένα τέτοιο οικογενειακό περιβάλλον κυριάρχησε η εσωστρέφεια.

Το παιδικό παιχνίδι είναι η διέξοδος των παιδιών από την πολυπλοκότητα του κόσμου των ενηλίκων, αλλά την ίδια στιγμή είναι η δική τους προσπάθεια να καταλάβουν αυτόν τον κόσμο. Από την ποικιλία των επιδράσεων της πανδημίας στο παιδικό παιχνίδι – τουλάχιστον εκείνων που μας είναι ήδη γνωστές στον παρόντα χρόνο – συμπεραίνουμε εκ νέου τη μεγάλη σημασία που έχει η γονεϊκή συμμετοχή στη μετουσίωση με θετικό τρόπο μιας δύσκολης συγκυρίας στην παιδική ψυχή, αλλά και την πλαστικότητα του παιδικού παιχνιδιού γύρω από τις καθημερινές προκλήσεις.

Ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης είναι ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής