«Δυστυχώς, δεν υπάρχει εμβόλιο για τον λαϊκισμό»

Οπως όλες οι μεγάλες δοκιμασίες που φέρνουν στην επιφάνεια λογής κοινωνικές παθογένειες, ποια είναι αυτή που κατά τη γνώμη σας θα χαρακτηριζόταν αποτέλεσμα της περιόδου της πανδημίας;

Η πανδημία έφερε στην επιφάνεια όχι μία, αλλά πολλές παθογένειες που ενδημούν στην ελληνική κοινωνία. Ως πιο σημαντική θεωρώ τον ανορθολογισμό. Προσέβαλε ιδιαίτερα τις ηλικίες άνω των 60 ετών. Ακόμη και μερίδα του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Είναι αδιανόητο ότι ο φόβος για το «μπόλι» υπερίσχυσε του φόβου του θανάτου. Το ποσοστό ανορθολογισμού στην Ελλάδα απεδείχθη το μεγαλύτερο από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, πλην Βουλγαρίας.

Ως ιδιαίτερη παθογένεια θεωρώ την «μπαναλοποίηση» του θανάτου. Η κοινωνία εξοικειώθηκε τόσο γρήγορα και τόσο πολύ με την ιδέα του θανάτου που αντιμετωπίζει με απάθεια την απώλεια καθημερινά 50-100 συνανθρώπων μας. Θα προσέθετα και την έλλειψη κοινωνικής ενσυναίσθησης και αλληλεγγύης από μερίδα της νεολαίας. Θεώρησαν τον εαυτό τους «άτρωτο» και αδιαφόρησαν για τη ζωή των συνανθρώπων τους και των οικείων τους.

Ως ύψιστη παθογένεια, όχι κοινωνική αλλά πολιτική, θεωρώ τον λαϊκισμό που ούτε η πανδημία στάθηκε ικανή να ανακόψει τόσο από τη λαϊκίστικη Αριστερά όσο και από τη Δεξιά. Και, δυστυχώς, δεν υπάρχει εμβόλιο για την ασθένεια αυτή του πολιτικού μας συστήματος.

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος όταν προοιωνιζόταν το μέλλον της Ευρώπης, το εκτιμούσε ως μια σύνθεση όλων των χωρών της κυρίως χάρη στις πολιτιστικές και ηθικές τους αξίες. Παρατηρείτε να έχει συμβεί κάτι τέτοιο;

Είναι γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές χώρες συνδέονται με κοινές πολιτισμικές και ηθικές αξίες. Η οικοδόμηση όμως της Ευρωπαϊκής Ενωσης στηρίχθηκε στην οικονομία. Απεδείχθη ότι η επιλογή αυτή ήταν ορθή για να θεμελιωθεί το ευρωπαϊκό οικοδόμημα μετά τους καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους. Δεν είναι όμως αρκετή για να προχωρήσει η Ευρώπη στην ολοκλήρωσή της. Θα έλεγα μάλιστα ότι η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ενωσης μόνο από την οικονομική πλευρά οδήγησε σε έναν ευδαιμονικό κυνισμό και υποτίμηση της σημασίας των αξιών. Η εισβολή Πούτιν στην Ουκρανία αφύπνισε την Ευρώπη. Επιβεβαιώνεται η εκτίμηση ότι η Ευρώπη θα βαδίσει προς την ολοκλήρωσή της μέσα από κρίσεις. Θέλω να ελπίζω ότι το δράμα της Ουκρανίας προσφέρει την ευκαιρία στην Ευρώπη να προτάξει τις ευρωπαϊκές αξίες έναντι των οικονομικών συμφερόντων.

Τι νομίζετε πως ευθύνεται ώστε οι πολιτικές εξουσίες απανταχού της γης να έχουν καταδικαστεί σε μια διαχειριστική αντιμετώπιση των πραγμάτων και όχι στη διατύπωση μεγάλων οραμάτων;

Οι κρίσεις είναι αυτές που δημιουργούν πρόσφορες συνθήκες για την ανάδειξη ηγετών. Οι επίπεδες περίοδοι οδηγούν σε διαχειριστικές μετριότητες. Είναι αυτό από το οποίο πάσχει η Ευρώπη εδώ και χρόνια.

Αν θα επιλέγατε βιβλία που έχουν «στιγματίσει» την παιδική και την εφηβική σας ηλικία, ποια είναι τα βιβλία αυτά;

Τα παιδικά μου χρόνια τα πέρασα σε μια κλασική επαρχιακή πόλη, την Αμαλιάδα, στον απόηχο των γεγονότων της Κατοχής και του Εμφυλίου. Τα εξωσχολικά μου αναγνώσματα την εποχή εκείνη ήταν ο «Μικρός ήρως» του Θάνου Αστρίτη, που με αγωνία περίμενα κάθε Τρίτη, αν δεν κάνω λάθος, το νέο τεύχος. Παράλληλα, κυκλοφόρησαν και τα «Κλασικά Εικονογραφημένα» τα οποία προσέφεραν μια πρόγευση της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Τα γυμνασιακά μου χρόνια στην Αθήνα, στο Βαρβάκειο και στο Γαλλικό Ινστιτούτο, μου άνοιξαν τον δρόμο στη νεοελληνική και γαλλική λογοτεχνία. Ο «Αλέξης Ζορμπάς», ο «Τελευταίος πειρασμός» του Νίκου Καζαντζάκη, το «Ενα παιδί μετράει τα άστρα» του Μενέλαου Λουντέμη, η «Ζωή εν τάφω» του Στρατή Μυριβήλη ήταν μερικά από τα έργα που άπληστα τότε οι νέοι της εποχής μου διάβαζαν. Ο «Μικρός Πρίγκιπας» του Σεντ Εξιπερί, οι «Αθλιοι» του Βίκτωρος Ουγκό, το «Κατηγορώ» του Εμίλ Ζολά, ο «Ξένος» και η «Πανούκλα» του Αλμπέρ Καμί ξεχώρισαν από τη γαλλική λογοτεχνία. Χωρίς να παραλείψω τους ρώσους κλασικούς, όπως το «Εγκλημα και Τιμωρία» του Ντοστογέφσκι και το «Πόλεμος και Ειρήνη» του Τολστόι. Αυτός όμως που με καθήλωσε είναι ο Κωνσταντίνος Καβάφης.

Αν ήσασταν στην αρχή της σταδιοδρομίας σας και είχατε να επιλέξετε, τι θα επιλέγατε να γίνετε, δημοσιογράφος ή συγγραφέας;

Επέλεξα ως γνωστόν τη δουλειά του πολιτικού που θεωρώ παράλληλη με εκείνη του δημοσιογράφου. Εκτιμώ και θεωρώ κορυφαία τη δουλειά του δημοσιογράφου όταν ψάχνει την αλήθεια. Με αηδιάζει η δημοσιογραφία της κλειδαρότρυπας και της λασπολογίας. Εξίσου με τον λαϊκισμό στην πολιτική. Φυσικά, θα διάλεγα τη δουλειά του συγγραφέα αν δεν επέλεγα την πολιτική. Κατά καιρούς επιδίδομαι στη συγγραφή αλλά πάντα με πολιτική στόχευση. Οχι μόνο τα τελευταία χρόνια που βρίσκομαι σε συνθήκες «μακροχρόνιας ανεργίας» αλλά κι όταν ήμουν πολιτικά ενεργός. Το θεωρώ χρέος του πολιτικού να καταθέτει τις απόψεις του. Αλλά και ομολογία της αποτυχίας του, όταν αναφέρεται σε στόχους που δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει.