Ο Μακρόν κέρδισε, η Ακροδεξιά δεν έχασε

Για δεύτερη συνεχόμενη φορά ο Εμανουέλ Μακρόν βγήκε νικητής απέναντι στην ακροδεξιά αντίπαλό του Μαρίν Λεπέν σε μια πολύ πιο σκληρή αναμέτρηση από την προηγούμενη. Αλλά η Λεπέν δεν ακούστηκε ηττημένη. Στην ομιλία της το βράδυ της Κυριακής επαίνεσε τα αποτελέσματα, την καλύτερη εκλογική της επίδοση μέχρι σήμερα, ως «ηχηρή νίκη» και τόνισε ότι αυτές οι εκλογές δεν θα σηματοδοτήσουν το τέλος της πολιτικής της σταδιοδρομίας. Κάθε άλλο, υποστήριξε. «Σε αυτή την ήττα», είπε στους υποστηρικτές της, «δεν μπορώ παρά να νιώσω μια αίσθηση ελπίδας».

Αυτή η αίσθηση δεν είναι εντελώς αβάσιμη. Παρά την αποφασιστική νίκη του Μακρόν, η Λεπέν δεν φεύγει με άδεια χέρια. Σε λίγο περισσότερο από μία δεκαετία, κατάφερε να μεταμορφώσει το κόμμα της, την Εθνική Συσπείρωση (πρώην Εθνικό Μέτωπο), από μια τοξική περιθωριακή ομάδα σε σημαντικό παράγοντα της γαλλικής πολιτικής. Εχει φτάσει δύο φορές στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, αλλά ίσως το πιο σημαντικό από όλα είναι ότι έχει κάνει να φαίνεται ομαλή και κανονική η ακροδεξιά πολιτική της σχετικά με το Ισλάμ και τη μετανάστευση και έχει αναγκάσει τους κύριους αντιπάλους της – μεταξύ αυτών και τον Μακρόν – να συζητήσουν και σε ορισμένες περιπτώσεις να υιοθετήσουν τις απόψεις της.

Δεν είναι νίκη με την παραδοσιακή έννοια, αλλά δεν είναι ούτε ήττα. Το γεγονός ότι οι λαϊκιστικές και εθνικιστικές ομάδες σε όλη την Ευρώπη διατηρούν τη δύναμή τους δείχνει ότι αυτές οι δυνάμεις δεν χρειάζεται απαραίτητα να κερδίζουν τις εκλογές για να επιτυγχάνουν τους στόχους τους. Από τη Βρετανία μέχρι τη Γερμανία, έχουν αποδειχθεί εξίσου ικανές να επηρεάσουν την πολιτική από το περιθώριο και μερικές φορές ακόμη και να αναγκάσουν τα κυρίαρχα κόμματα να κάνουν τη δουλειά τους για αυτούς. Βέβαια άλλαξαν και τα ίδια.

Η επικεφαλής της γαλλικής Ακροδεξιάς πέρασε τα τελευταία χρόνια προσπαθώντας να διευρύνει την εικόνα του κόμματός της κάνοντας πιο ήπια τα εξτρεμιστικά άκρα του, μια διαδικασία «αποτοξίνωσης» που περιελάμβανε αλλαγή του ονόματος, αποβολή του πατέρα της και επανατοποθέτηση της ατζέντας ώστε να επικεντρωθεί περισσότερο στα καθημερινά ζητήματα, όπως το αυξανόμενο κόστος ζωής και η κοινωνική πρόνοια – θέματα που μίλησαν στους υπαλλήλους και τους εργάτες που φάνηκε ότι τη στήριξαν. Οι άλλες απόψεις του κόμματος, για θέματα όπως η ισλαμοφοβία, παραμένουν τόσο ακραίες όσο ποτέ. Αυτή θα είναι η ατζέντα της και στις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου.

Ομως υπάρχει και ένας άλλος λόγος που η Λεπέν εμφανίστηκε πιο μετριοπαθής από πριν – είναι που τα μετριοπαθή κόμματα της Γαλλίας τείνουν να υιοθετήσουν κομμάτια της πολιτικής της. Στη νικητήρια ομιλία του το 2017, ο Μακρόν δεσμεύτηκε να περάσει την πρώτη του θητεία κάνοντας ό,τι μπορούσε για να διασφαλίσει ότι οι γάλλοι ψηφοφόροι «δεν θα έχουν πλέον κανένα λόγο να ψηφίζουν υπέρ των άκρων». Στην πράξη, ωστόσο, αυτό σήμαινε τη στροφή προς τη Δεξιά σε θέματα όπως η μετανάστευση, η ασφάλεια και η εθνική ταυτότητα. Νέοι νόμοι που στόχευαν στον περιορισμό της τρομοκρατίας και του εξτρεμισμού παρείχαν στην κυβέρνηση μεγαλύτερες εξουσίες να παρακολουθεί θρησκευτικές ομάδες και να κλείνει τους οίκους λατρείας. Αυτή η στροφή προς τα δεξιά ήταν σκόπιμη. Σε συνέντευξή του πέρυσι στους «Financial Times» ο υπουργός Εσωτερικών του Μακρόν Ζεράλντ Νταρμανέν υποστήριξε ότι το φλερτ με τους ψηφοφόρους της Λεπέν θα ήταν απαραίτητο για να την αποτρέψει από το να εξασφαλίσει περισσότερες ψήφους.

Εάν τα αποτελέσματα της Κυριακής είναι κάποια ένδειξη, αυτή η στρατηγική δεν λειτούργησε. Το 2017, ο Μακρόν μπορούσε να υπολογίζει στο γαλλικό κοινό να ψηφίσει μαζικά για να εμποδίσει την άνοδο της Ακροδεξιάς, όπως ακριβώς είχαν κάνει το 2002, όταν ο πατέρας Λεπέν ηττήθηκε αποφασιστικά στον δεύτερο γύρο από τον Ζακ Σιράκ. Περίπου το 41% του γαλλικού εκλογικού σώματος ψήφισε υπέρ της Ακροδεξιάς, μια αξιοσημείωτη αύξηση από το 33% του 2017. Πάνω από το ένα τέταρτο του εκλογικού σώματος επέλεξε να μην ψηφίσει καθόλου.

Αυτό το είδος ακροδεξιάς ομαλοποίησης δεν είναι μοναδικό στη Γαλλία. Σε όλη την Ευρώπη, τα εθνικιστικά και λαϊκιστικά κόμματα έχουν δείξει πόσο ισχυρά μπορούν να είναι χωρίς να κερδίσουν την εξουσία. Μόλις προχθές, δημοσκόπηση στην Ιταλία φέρνει πρώτο κόμμα στην πρόθεση ψήφου τους ακροδεξιούς Αδελφούς της Ιταλίας της Τζόρτζια Μελόνι, με ποσοστό 21,7%. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τον υπερσυντηρητικό Νάιτζελ Φάρατζ στη Βρετανία που κατάφερε να αναδείξει σε κυρίαρχο το ζήτημα της ένταξης της χώρας στην ΕΕ, αναγκάζοντας την πολιτική ηγεσία να κάνει ένα δημοψήφισμα που δεν ήθελε;

Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία, η οποία, παρόλο που συγκέντρωσε μόνο 10% των ψήφων στις τελευταίες εκλογές, η επιρροή της έχει αποδειχθεί μεγαλύτερη, σε θέματα όπως η μετανάστευση, όπου έφτασε να δοκιμάζει τα όρια του αποδεκτού πολιτικού λόγου στη χώρα. Σε όλες αυτές τις χώρες τα μεγάλα κόμματα ενσωματώνουν πιο σκληρή ρητορική σε μια προφανή προσπάθεια να ανακόψουν τα αντίστοιχα λαϊκιστικά και εθνικιστικά κύματα.