«Δεν αλλάζω το μαυρόασπρο σινεμά με τίποτα»

Αν υποθέσουμε πως δεν υπάρχει δοκιμασία, και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο, που να μην έχει έστω και θεωρητικά ένα απειροελάχιστο θετικό αντίκρισμα, ποιο, κατά τη γνώμη σας, είναι αυτό σε σχέση με τα δύο χρόνια της πανδημίας;

Η εμφάνιση του κορωνοϊού δύο χρόνια πριν έφερε την ανθρωπότητα μπροστά σε μια απειλή που όμοιά της δεν είχε γνωρίσει εδώ και πολλές δεκαετίες. Απροετοίμαστος και έκπληκτος ο πλανήτης ολόκληρος, παρακολούθησε στην πρώτη φάση πανικόβλητος τον ιό να θερίζει και τις χώρες απανταχού να μετρούν νεκρούς. Ηχησε όμως ο συναγερμός για τη ζωή. Η πολιτισμένη ανθρωπότητα σε πρωτοφανή εγρήγορση, με την επιστήμη παρούσα, έσπασε κάθε χρονικό όριο στις προσπάθειες παρασκευής εμβολίου και οι λαοί είχαν στα χέρια τους εμβόλιο ελπίδας σε λιγότερο από έναν χρόνο. Οι κοινωνίες αργά αλλά σταθερά ξαναβρίσκουν ή θα ξαναβρούν την αισιοδοξία και τη ζωή τους και ανακτούν και διευρύνουν την εμπιστοσύνη τους στην επιστήμη. Οι σκοταδιστικές μειοψηφίες έμειναν, όπως ήταν επόμενο, στο περιθώριο και οι πολίτες όλου του κόσμου, με την παγκόσμια ιατρική κοινότητα στην πρώτη γραμμή, κερδίζουν τη μάχη. Αυτό είναι το κέρδος που αφήνει ο εφιάλτης της πανδημίας. Ο θρίαμβος της επιστήμης και η αλληλεγγύη των κοινωνιών.

Ποιο είναι το ιστορικό πρόσωπο που αν θα ήταν δυνατόν να συναντηθείτε μαζί του θα θέλατε να κουβεντιάσετε και θα είχατε να του υποβάλετε τα περισσότερα ερωτήματα;

Θα ήταν ίσως αναμενόμενη από εμένα η επιλογή μιας επιδραστικής πολιτικής προσωπικότητας για αυτή τη φανταστική συζήτηση μαζί της. Επιλέγω όμως έναν συγγραφέα που εκτιμώ ιδιαίτερα, με μια μικρή σε διάρκεια αλλά γεμάτη ζωή, με σπουδαίο έργο και με πολυεπίπεδο χαρακτήρα. Τον Αλμπέρ Καμί. Δεν θα είχα ερωτήσεις, αλλά σφοδρή επιθυμία να τον ακούω να μου μιλάει για τα ταραγμένα χρόνια στην Αλγερία, για τη γενική απόρριψη που εισέπραττε ως «αριστερός» από τους ακροδεξιούς και ως «δεξιός» από τους κομμουνιστές, για τις φιλοσοφικές του αναζητήσεις, για τον κόσμο του, για τις «αρχές», για τις «αξίες», για το «παράλογο», για το «πάθος και την τρέλα» της απόλυτης εξουσίας, για τον «Καλλιγούλα» του, για τη σύγκρουσή του με το ΚΚ και με τον Σαρτρ, για το θέατρο. Και ακόμα για να τον ακούω να μιλάει για την άλλη μεγάλη του αγάπη, το ποδόσφαιρο.

Υπήρξε μια εποχή που πολιτικά πρόσωπα – ιδιαίτερα στον χώρο της Αριστεράς – διακρίνονταν για τη συγγραφική τους δραστηριότητα. Εσείς είχατε ποτέ μια ανάλογη ανησυχία και, αν ναι, πώς εξειδικεύεται αυτή;

Είναι αλήθεια ότι πολλά πολιτικά στελέχη εντός ή εκτός Βουλής και από όλους τους χώρους εκδηλώνουν συχνά το ενδιαφέρον να συγγράφουν και να εκδίδουν τις σκέψεις και τις απόψεις τους, επειδή πιστεύουν ότι συμβάλλουν με αυτόν τον τρόπο στην εξέλιξη του πολιτικού διαλόγου. Στην Αριστερά αυτή η συγγραφική επιθυμία ήταν πάντα πιο έντονη. Αυτή η δραστηριότητα μας έχει δώσει κατά καιρούς έξοχα βιβλία πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού, μας έχει δώσει όμως και μέτριες προσπάθειες. Σε ό,τι με αφορά, συγκέντρωσα το μεγαλύτερο μέρος των παρεμβάσεών μου στη Βουλή και των δημοσιευμένων συνεντεύξεων και άρθρων μου στα χρόνια της μεγάλης κρίσης και το εξέδωσα προ διετίας, θεωρώντας ότι όλα αυτά έχουν για κάποιο κόσμο το δικό τους ενδιαφέρον. Αυτό ίσως να το επαναλάβω με νέα άρθρα και νέες παρεμβάσεις. Αλλά μόνο αυτό. Εχω σκεφτεί, βεβαίως, κάποιες φορές να καταγράψω όλα όσα έχουν γεμίσει τη μακρά μου διαδρομή στην Αριστερά, μια διαδρομή πλούσια σε καταστάσεις, γεγονότα, πρόσωπα κ.λπ., και να τα εκδώσω, αλλά νομίζω πως τελικά μπορεί να μείνω στη σκέψη. Δεν βρίσκω αυτή την καταγραφή ούτε απλή ούτε εύκολη για μια σειρά από λόγους. Ισως αυτό που θα ήθελα πιο πολύ είναι να γράψω για την πόλη όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, για την Αθήνα των χρόνων της νιότης μου. Αυτό μπορεί να το κάνω.

Ποια μορφή τέχνης αισθάνεστε ως την καταλυτικότερη για την προσωπική σας ζωή και ποια τα χαρακτηριστικότερα για σας αντιπροσωπευτικά της δείγματα;

Τον κινηματογράφο. Καταλυτικός ίσως όχι, αλλά επιδραστικός ναι. Από τα παιδικά μου χρόνια είχα κατακτηθεί από τη μαγεία της οθόνης στις σκοτεινές αίθουσες. Νομίζω πως τα ταξίδια που έκανα μέσα από τις ταινίες, οι ήρωες με τους οποίους ταυτίστηκα, αυτοί που αγάπησα και αυτοί που μίσησα, τα μυστήρια που έλυσα ή δεν έλυσα, οι έρωτες στους οποίους μπήκα και βγήκα, είχαν μέσα τους με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το σινεμά.

Εχω βεβαίως τις προτιμήσεις μου. Δεν αλλάζω το μαυρόασπρο σινεμά, με την υπέροχη φωτογραφία και τα κλασικά πλάνα, με τίποτα. Ψάχνω τώρα, όπου τις βρίσκω, τις ταινίες του ’40 ή του ’50. Τις βλέπω και τις ξαναβλέπω… Αν με θύμωσε πολύ η πανδημία, είναι γιατί μαζί με τα άλλα μου έκοψε για κάμποσο καιρό τον πραγματικό κινηματογράφο, αυτόν στις μεγάλες οθόνες, στις μεγάλες αίθουσες.

Μέσα σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται καθημερινώς παγκοσμίως από τις ίδιες ή και διαφορετικές αιτίες, τι θα θεωρούσατε ως το ασφαλέστερο καταφύγιο για έναν ανήσυχο και ευαίσθητο άνθρωπο;

Μα τι άλλο, τη μουσική και ένα βιβλίο. Οταν διαβάζω ένα βιβλίο και βυθίζομαι στις σελίδες του, νομίζω πως απέρχομαι του κόσμου τούτου. Βεβαίως, όταν το βιβλίο που κρατάς χρειάζεται πιο πολλή μελέτη παρά διάβασμα για να το κερδίσεις ή να σε κερδίσει, τότε το καταφύγιο παίρνει άλλα χαρακτηριστικά. Αγαπώ επίσης την αστυνομική λογοτεχνία. Περίεργο, αλλά με χαλαρώνει. Με τη μουσική χάνεσαι αλλιώς. Το καταφύγιο δεν είναι μόνο προστατευτικό, είναι και μεθυστικό. Οταν με ρωτούν «τι ακούς;», δυσκολεύομαι να απαντήσω. Συνήθως άλλη μουσική ακούς με παρέα, άλλη μόνος σου. Αλλά η μουσική έτσι κι αλλιώς απογειώνει. Τα τραγούδια απογειώνουν. Είτε ακούς ελληνικά είτε ξένα. Είτε ακούς τα ρεμπέτικα αριστουργήματα, είτε fados, είτε blues, είτε τα υπέροχα ελληνικά τραγούδια των δεκαετιών λίγο πριν και λίγο μετά τον πόλεμο, αυτά που ονομάτισαν «ελαφρά» και που μόνο ελαφρά δεν είναι. Ενα βιβλίο και μουσική είναι ασφαλή, νομίζω, καταφύγια.