Δυστοπία και πραγματικότητα

Πανδημία, που δεν τέλειωσε, και πόλεμος, που δεν τελειώνει, μας φέρνουν πιο κοντά σε κάτι που μοιάζει με δυστοπία αλλά είναι ήδη μέρος της πραγματικότητας. Και απειλεί τα δύο σημαντικότερα αγαθά: την ευημερία και την ελευθερία.

Αυτά που θα μας μείνουν από την πανδημία δεν οδηγούν αναγκαστικά την ανθρωπότητα σε μια κατάσταση τύπου Σανγκάης, με κρατικό εγκλεισμό, περιπολίες από drones, σκυλιά-ρομπότ που κραυγάζουν εντολές, ατέλειωτες ώρες στο κινητό για παραγγελίες φαγητού που μπορεί να έρθει σαπισμένο, προσπάθεια των Αρχών να τα παρουσιάσουν όλα αυτά (που δεν τα λέω εγώ, αλλά τα περιγράφει ο κάτοικος Σανγκάης οικονομικός συντάκτης του «Economist») ως αποδείξεις άμυνας και αντοχής. Οι πραγματικές απειλές είναι πιο έμμεσες και πιο ύπουλες. Διαρκής ενασχόληση και ανησυχία για θέματα υγείας. Πρόοδος της επιστήμης με παράλληλη αύξηση της δυσπιστίας προς αυτήν. Μέτρα από το κράτος στο όριο ή πέρα από το όριο του αναγκαίου και του εξηγήσιμου. Εξάρτηση από την τεχνολογία ως το σημείο θεοποίησης, αρρωστημένης χρήσης ή αποκοπής από την πραγματικότητα. Σπορά αμφιβολίας για την προστασία της προσωπικής ζωής και των ατομικών δικαιωμάτων. Κυρίως: πολύ πιθανή έξαρση, αντί για λείανση, των διαφορών στην αντιμετώπιση των ζητημάτων υγείας και των παράπλευρων συνεπειών τους. Με αποτέλεσμα όχι μόνο έναν κόσμο πιο πολωμένο – και γι’ αυτό πιο ευάλωτο σε δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία – αλλά και κοινωνίες πιο αποκομμένες, πιο φοβισμένες, με λιγότερες δυνάμεις για τις μάχες που μετράνε, με πρώτη τη σωτηρία του περιβάλλοντος.

Ο πόλεμος, από την πλευρά του, έχει ήδη καταρρίψει όλα τα ταμπού. Και μάχες, σκοτωμοί, σφαγές επί του πεδίου είναι δυνατόν να λάβουν χώρα στον 21ο αιώνα. Και η πυρηνική απειλή δεν είναι διόλου θεωρητική. Και οι όποιες διαπραγματεύσεις είναι εντελώς ανίσχυρες μπροστά στον αυτοματισμό της κλιμάκωσης, ενώ οι διεθνείς οργανισμοί που φτιάχτηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν μπορούν να αποτρέψουν, ούτε καν να συντονίσουν. Βοήθεια δίνεται, μέτρα λαμβάνονται, αλληλεγγύη εκφράζεται, αλλά ούτε η εισβολή σταματιέται ούτε ο ηρωισμός των αντιστεκομένων αρκεί. Οι γεωπολιτικές αλλαγές που έχουν ήδη συμβεί ή βρίσκονται σε φάση ανεπίστρεπτης εκδίπλωσης είναι πραγματικά κοσμογονικές. Διαρκής πολεμική επαγρύπνηση και στρατιωτικοποίηση, όχι μόνο στη «γειτονιά» της Ουκρανίας. Χρήση της οικονομίας γενικώς αλλά και συγκεκριμένων αγαθών, όπως το γκάζι και το πετρέλαιο σήμερα, πιθανότατα το νερό αύριο, ως όπλων σε μάχες κυριαρχίας και επιβολής: έχουμε εισέλθει σε έναν εμπορικό πόλεμο υπό καθεστώς παγκοσμιοποίησης, με επιπτώσεις σε κάθε περιοχή του πλανήτη και σε μια «εφοδιαστική αλυσίδα» σχεδιασμένη για έναν κόσμο ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών, δηλαδή ειρηνικής συνύπαρξης. Κυρίως: ο κόσμος χωρίζεται και οι πηγές ανισοτήτων αυξάνονται. Την εκτόπιση της Ρωσίας σκιάζει η ισχύς της Κίνας, η γεωπολιτική απομάκρυνση των ηπείρων (Αφρική και Λατινική Αμερική μένουν ξανά πίσω, ενώ η Ασία γίνεται όχι απλώς άλλος πόλος, αλλά άλλος κόσμος), οι δυσκολίες της δημοκρατίας (ακόμα κι όταν νικάει, η δημοκρατία πληγώνεται: σκεφθείτε τον Μακρόν) και της πρόσβασης μεγάλων μαζών στην οικονομία, την τεχνολογία και, αύριο το πρωί, σε βασικά αγαθά. Ακόμα και η ελπίδα, τουλάχιστον για τη Δύση, προσέγγισης των υπέρ ελευθερίας δυνάμεων και μεγαλύτερης ενοποίησης εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης σκοντάφτει στην πραγματικότητα. Ολα γίνονται πιο δύσκολα, και η ανοικοδόμηση πιο αναγκαία, όταν ανοίγει ο ασκός του Αιόλου.